Họ, hụi, biêu, phường là giao dịch dân sự hợp pháp nếu được tổ chức đúng quy định, và chủ hụi có nghĩa vụ lập sổ theo dõi, thu và giao tiền đúng hạn, chịu trách nhiệm về việc điều hành. Khi vỡ hụi, người chơi có thể yêu cầu chủ hụi hoặc những người đã lĩnh hụi trả tiền theo phần của họ, khởi kiện ra toà nếu không được trả, và tố giác nếu chủ hụi có dấu hiệu gian dối chiếm đoạt.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Chơi hụi là nét quen thuộc ở nhiều xóm chợ, nhất là miền Nam, một cách tiết kiệm và xoay vốn dựa trên lòng tin. Tập này nói về khung pháp lý của nó, để lòng tin có chỗ dựa.
Hụi vận hành thế nào và luật nhìn nó ra sao?
Một nhóm người cùng góp một khoản tiền theo kỳ, mỗi kỳ một người được lĩnh toàn bộ số tiền góp. Người tổ chức gọi là chủ hụi, người tham gia là thành viên.
Có hụi không lãi, thường gọi là hụi chết, người lĩnh trước và người lĩnh sau góp như nhau. Có hụi có lãi, thường gọi là hụi sống, người cần tiền trước bỏ thăm trả lãi cho những người chưa lĩnh.
Luật dân sự và một nghị định riêng về họ, hụi thừa nhận đây là giao dịch hợp pháp giữa các cá nhân, dựa trên thoả thuận. Lãi trong hụi có lãi không được vượt mức trần lãi suất của luật dân sự.
Pháp luật cấm lợi dụng hụi để huy động vốn trái phép, cho vay nặng lãi, hay lừa đảo. Hụi có quy mô và lãi bất thường là dấu hiệu nên tránh.
Chủ hụi có trách nhiệm gì?
Chủ hụi phải lập sổ theo dõi, ghi tên thành viên, phần hụi, kỳ mở, số tiền góp, ai đã lĩnh, ai chưa lĩnh, lãi bao nhiêu nếu là hụi có lãi.
Chủ hụi có nghĩa vụ thu phần góp của các thành viên và giao cho người được lĩnh đúng hạn. Nếu thành viên không góp, chủ hụi thường phải góp thay và có quyền đòi lại thành viên đó, theo thoả thuận và quy định.
Thành viên có quyền xem sổ, được thông báo về tình hình hụi. Chủ hụi được nhận tiền công nếu các thành viên thoả thuận.
Một chủ hụi tử tế sẽ không ngại cho bạn xem sổ và ký xác nhận mỗi lần góp. Chủ hụi né tránh việc này là tín hiệu cần cảnh giác.
Một dấu hiệu khác là chủ hụi cùng lúc làm rất nhiều dây, phần hụi của chính chủ hụi chiếm tỉ lệ lớn, hoặc liên tục mở dây mới để lấy tiền dây mới bù cho dây cũ. Đó là mô hình dễ sụp đổ, và khi sụp thì sụp cả loạt.
Người chơi nên giữ giấy tờ gì?
Giữ tờ thoả thuận về hụi nếu có, ghi rõ số phần, số tiền mỗi kỳ, số kỳ, cách lĩnh, lãi. Nhiều dây hụi chỉ nói miệng, đó là điểm yếu khi tranh chấp.
Mỗi lần góp, xin chủ hụi ký nhận vào sổ của bạn, hoặc chuyển khoản có ghi nội dung góp hụi kỳ nào. Khi lĩnh, ký nhận số tiền thực nhận.
Chụp lại sổ hụi của chủ hụi định kỳ nếu được phép. Ghi lại danh sách thành viên và số điện thoại.
Những thứ này nghe có vẻ phiền giữa chỗ quen biết, nhưng khi vỡ hụi, đó là thứ duy nhất giúp bạn chứng minh mình đã góp bao nhiêu.
Ở nhiều xóm chợ, sổ hụi chỉ có một cuốn nằm trong tay chủ hụi. Nếu cuốn sổ đó biến mất cùng chủ hụi, các thành viên không còn gì để đối chiếu. Tự mình giữ một cuốn sổ riêng, dù chỉ vài dòng mỗi kỳ, là cách rẻ nhất để tự bảo vệ.
Vỡ hụi thì đòi ai, đòi thế nào?
Vỡ hụi thường xảy ra khi chủ hụi mất khả năng chi trả, hoặc nhiều thành viên đã lĩnh rồi bỏ không góp tiếp. Những người chưa lĩnh là người thiệt nhất.
Người chưa lĩnh có thể yêu cầu chủ hụi trả lại phần đã góp, theo thoả thuận và quy định. Chủ hụi lại có quyền đòi những thành viên đã lĩnh mà không góp tiếp.
Nếu không thoả thuận được, các thành viên có thể khởi kiện ra toà. Toà sẽ dựa vào sổ hụi, giấy ký nhận, chứng từ chuyển khoản, lời khai để xác định ai nợ ai bao nhiêu.
Nhiều người cùng bị thiệt nên ngồi lại, đối chiếu sổ sách, cử người đại diện làm việc, tránh mỗi người một hướng.
Hoà giải ở cơ sở, với sự tham gia của tổ hoà giải thôn xóm, thường giúp các bên ngồi lại tính toán và đưa ra lịch trả dần. Biên bản hoà giải có chữ ký các bên là căn cứ tốt nếu về sau phải ra toà.
Khi nào là lừa đảo?
Nếu chủ hụi lập dây hụi ảo, ghi khống thành viên, dùng tiền góp vào việc riêng rồi bỏ trốn, hoặc đưa thông tin gian dối để người khác tham gia, đó có thể là hành vi lừa đảo hoặc lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.
Khi có những dấu hiệu này, hãy cùng nhau làm đơn tố giác gửi công an, kèm danh sách người bị hại, số tiền, sổ sách, chứng từ.
Đừng tự ý tới nhà chủ hụi lấy đồ đạc, giữ người. Những hành vi đó có thể khiến người bị hại trở thành người vi phạm.
Câu hỏi để lại: dây hụi bạn đang chơi, bạn có biết hết những người cùng chơi là ai không?
Câu hỏi thường gặp
Chơi hụi có phải đóng thuế không?
Khoản tiền góp và lĩnh hụi giữa các cá nhân thường không phải thu nhập kinh doanh. Nếu chủ hụi nhận tiền công thường xuyên như một nghề, có thể phát sinh nghĩa vụ thuế, hãy hỏi cơ quan thuế.
Hụi chỉ thoả thuận miệng có được toà giải quyết không?
Có thể được, nếu chứng minh được qua sổ hụi, chứng từ, người làm chứng. Thoả thuận miệng làm việc chứng minh khó hơn nhiều so với có văn bản.
Thành viên đã lĩnh hụi rồi bỏ không góp thì sao?
Người đó vẫn có nghĩa vụ góp đủ phần còn lại. Chủ hụi hoặc các thành viên bị ảnh hưởng có thể yêu cầu và khởi kiện đòi.
Lãi hụi sống cao quá có hợp pháp không?
Lãi trong hụi có lãi không được vượt mức trần lãi suất của luật dân sự. Phần vượt quá không được pháp luật bảo vệ khi có tranh chấp.
Chủ hụi chết thì tiền hụi đòi ai?
Nghĩa vụ của chủ hụi được thực hiện từ di sản của họ, những người thừa kế chịu trách nhiệm trong phạm vi di sản. Các thành viên nên cùng nhau làm việc với gia đình chủ hụi sớm.
