Hợp đồng mẫu là hợp đồng do bên kinh doanh soạn sẵn, người tiêu dùng chỉ có thể ký hoặc không ký, như hợp đồng điện thoại, internet, phòng tập, bảo hiểm, hay những điều khoản bạn bấm đồng ý trên ứng dụng. Những điều khoản loại trừ trách nhiệm của bên kinh doanh, hạn chế quyền khiếu nại, khởi kiện, hay cho phép họ tự ý thay đổi điều kiện thường không có hiệu lực, và chỗ nào viết không rõ thì được giải thích theo hướng bất lợi cho bên đã soạn.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Chẳng mấy ai đọc hết những trang chữ nhỏ ấy, và bên soạn biết điều đó. Tập này không bắt bạn đọc hết, mà chỉ cho bạn đọc đúng chỗ.
Vì sao hợp đồng mẫu được đối xử khác?
Trong một hợp đồng bình thường, hai bên thương lượng từng điều. Với hợp đồng mẫu, một bên soạn, bên kia gần như không có quyền sửa. Sức mặc cả lệch hẳn về một phía.
Vì vậy luật dân sự và luật bảo vệ người tiêu dùng đặt ra những hàng rào riêng. Bên soạn phải công khai, phải cho người tiêu dùng thời gian hợp lý để đọc trước khi ký, và phải dùng ngôn ngữ rõ ràng, cỡ chữ đọc được.
Đó không phải là đặc ân cho người tiêu dùng, mà là cách cân lại một cán cân vốn lệch.
Điều kiện giao dịch chung cũng vậy. Đó là những quy định bên kinh doanh công bố và áp dụng chung cho mọi khách, như nội quy gửi xe, quy định đổi vé, chính sách thành viên. Nó chỉ ràng buộc bạn khi đã được công khai để bạn biết, hoặc đã được giới thiệu rõ trước khi giao dịch.
Với một số lĩnh vực thiết yếu như điện, nước sinh hoạt, viễn thông, truyền hình trả tiền, vận chuyển hành khách, hợp đồng mẫu còn phải đăng ký với cơ quan quản lý trước khi dùng. Danh mục cụ thể do Nhà nước công bố và có thể thay đổi.
Những điều khoản thường không có hiệu lực
Điều khoản loại trừ trách nhiệm của bên kinh doanh với người tiêu dùng theo luật, ví dụ ghi công ty không chịu trách nhiệm trong mọi trường hợp mất mát.
Điều khoản hạn chế hoặc loại trừ quyền khiếu nại, khởi kiện của người tiêu dùng, ví dụ khách hàng cam kết không khiếu nại dưới mọi hình thức.
Điều khoản cho phép bên kinh doanh đơn phương thay đổi điều kiện hợp đồng mà không báo trước, hoặc tự xác định người tiêu dùng đã vi phạm để phạt.
Điều khoản buộc người tiêu dùng phải tuân theo những quy định sẽ được công bố sau mà họ không được biết khi ký. Danh sách đầy đủ nằm trong luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hãy tra khi cần.
Chỗ mơ hồ được giải thích có lợi cho bạn
Luật dân sự có một nguyên tắc rất hữu ích: khi hợp đồng theo mẫu có điều khoản không rõ ràng, bên đưa ra hợp đồng mẫu phải chịu bất lợi khi giải thích điều khoản đó.
Ví dụ hợp đồng phòng tập ghi được hoàn phí trong trường hợp đặc biệt mà không định nghĩa trường hợp đặc biệt là gì. Khi tranh chấp, chỗ mơ hồ đó không được hiểu theo cách có lợi cho phòng tập.
Nguyên tắc này khuyến khích bên soạn phải viết rõ. Với bạn, nó có nghĩa là đừng vội tin lời nhân viên khi họ diễn giải một câu mơ hồ theo hướng bất lợi cho bạn.
Hãy chụp lại hợp đồng, đánh dấu những câu mơ hồ, và hỏi bằng văn bản để có câu trả lời lưu lại. Một câu trả lời của bộ phận chăm sóc khách hàng qua thư điện tử nhiều khi trở thành chứng cứ quý khi có tranh chấp.
Năm chỗ nên đọc trước khi ký hoặc bấm đồng ý
Chỗ thứ nhất là phí: tổng phí, phí phát sinh, phí khi huỷ trước hạn. Nhiều hợp đồng giá khởi điểm rất thấp nhưng phí huỷ rất cao.
Chỗ thứ hai là thời hạn và gia hạn tự động. Có dịch vụ tự gia hạn và tự trừ tiền nếu bạn không báo huỷ trước một số ngày.
Chỗ thứ ba là quyền chấm dứt: bạn có được dừng giữa chừng không, được hoàn tiền thế nào. Chỗ thứ tư là cách bên kinh doanh dùng dữ liệu cá nhân của bạn.
Chỗ thứ năm là cách giải quyết tranh chấp: ở đâu, theo thủ tục nào. Đọc năm chỗ này mất vài phút nhưng tránh được phần lớn bất ngờ.
Nếu đã lỡ ký một điều khoản bất lợi
Việc đã ký không có nghĩa là mọi điều khoản đều ràng buộc bạn. Những điều khoản không có hiệu lực theo luật thì vẫn không có hiệu lực, dù có chữ ký.
Hãy gửi văn bản cho bên kinh doanh, nêu điều khoản bạn cho là trái luật và yêu cầu của bạn. Nhiều doanh nghiệp lớn sẽ xem xét lại khi khách hàng nêu đúng quy định.
Nếu không được, gửi phản ánh tới cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ người tiêu dùng, hoặc hỏi luật sư về khả năng khởi kiện.
Câu hỏi để lại: trong điện thoại của bạn có bao nhiêu dịch vụ đang tự động gia hạn mà bạn đã quên?
Câu hỏi thường gặp
Bấm đồng ý điều khoản trên ứng dụng có giá trị như ký hợp đồng không?
Thường có. Giao dịch điện tử được pháp luật thừa nhận, và việc bấm đồng ý có thể là cách thể hiện ý chí giao kết. Những điều khoản trái luật vẫn không có hiệu lực dù bạn đã bấm.
Phòng tập không cho bảo lưu khi bị ốm dài ngày thì sao?
Tuỳ hợp đồng và chính sách đã công bố. Nếu hợp đồng im lặng hoặc mơ hồ, bạn có thể yêu cầu xem xét theo nguyên tắc giải thích có lợi cho người tiêu dùng, kèm giấy tờ y tế.
Nhà mạng tự đăng ký dịch vụ cộng thêm và trừ tiền thì làm gì?
Bạn có quyền yêu cầu huỷ dịch vụ không đăng ký và hoàn lại khoản tiền đã bị trừ. Liên hệ tổng đài nhà mạng, giữ lại tin nhắn và lịch sử trừ tiền làm chứng cứ.
Hợp đồng ghi chỉ giải quyết tranh chấp ở trọng tài có ràng buộc người tiêu dùng không?
Với điều khoản trọng tài trong hợp đồng mẫu, người tiêu dùng thường vẫn có quyền chọn giải quyết tại toà án nếu không muốn trọng tài, theo quy định của luật trọng tài thương mại. Hãy hỏi luật sư khi gặp trường hợp này.
Có được mang hợp đồng mẫu về nhà đọc trước không?
Bạn có quyền được đọc hợp đồng trong thời gian hợp lý trước khi ký. Nếu bị thúc ép ký ngay, đó là một tín hiệu nên cẩn trọng.
