Người làm chứng cho một khoản vay chỉ xác nhận rằng việc vay đã diễn ra, họ không có nghĩa vụ trả nợ. Người bảo lãnh thì khác hẳn: họ cam kết sẽ trả thay nếu người vay không trả đúng hạn, và có thể bị chủ nợ đòi trực tiếp. Vì vậy trước khi đặt bút, hãy đọc thật kỹ mình đang ký ở ô nào, cho khoản nợ bao nhiêu, trong thời hạn nào.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Anh ký giùm em cái là một câu rất dễ nói và rất khó từ chối. Tập này giúp bạn hiểu chữ ký đó nặng tới đâu.
Làm chứng: xác nhận một sự kiện
Người làm chứng ký để xác nhận mình có mặt, thấy hai bên thoả thuận, thấy việc giao tiền. Họ có thể được mời ra toà kể lại những gì đã thấy.
Họ không cam kết trả nợ, không chịu trách nhiệm nếu người vay không trả. Chữ ký của họ giúp chủ nợ chứng minh khoản vay có thật.
Để là người làm chứng thật sự, hãy đọc nội dung giấy vay, chứng kiến việc giao tiền. Đừng ký làm chứng cho một tờ giấy mà bạn không hề có mặt lúc lập.
Ký làm chứng cho một việc mình không biết, rồi sau đó khai trước toà khác đi, có thể khiến bạn vướng vào rắc rối không đáng có.
Bảo lãnh: hứa trả thay
Bảo lãnh là biện pháp bảo đảm theo luật dân sự. Người bảo lãnh cam kết với chủ nợ sẽ thực hiện nghĩa vụ thay người vay nếu tới hạn mà người vay không thực hiện hoặc thực hiện không đúng.
Phạm vi bảo lãnh có thể là toàn bộ hoặc một phần nghĩa vụ. Nếu không thoả thuận rõ, người bảo lãnh có thể phải chịu cả tiền lãi, tiền phạt, tiền bồi thường.
Các bên có thể thoả thuận chủ nợ chỉ được đòi người bảo lãnh sau khi người vay không có khả năng trả, hoặc được đòi ngay khi người vay trễ hạn. Đọc kỹ điều khoản này.
Với khoản vay ngân hàng, hợp đồng bảo lãnh thường do ngân hàng soạn sẵn và rất chặt về phía ngân hàng.
Mình kể một tình huống khái quát: một chị ký bảo lãnh cho em trai vay vốn mở xưởng, nghĩ chỉ là thủ tục cho có. Xưởng đóng cửa, em trai đi làm xa, ngân hàng gửi thông báo đòi nợ tới chị cùng cả phần lãi phạt. Chữ ký năm đó không phải là thủ tục, nó là một lời hứa trả tiền.
Đọc gì trước khi ký?
Nhìn tiêu đề ô ký: người vay, người làm chứng, hay bên bảo lãnh. Có những giấy tờ mập mờ, ghi người làm chứng nhưng nội dung lại có câu cam kết trả thay. Nội dung mới quyết định, không phải chữ ở ô ký.
Đọc số tiền, thời hạn, lãi suất của khoản vay gốc. Bạn đang gánh rủi ro trên toàn bộ những con số đó.
Đọc phạm vi bảo lãnh: bảo lãnh tới bao nhiêu tiền, có bao gồm lãi và phạt không, có thời hạn kết thúc không.
Nếu được, hãy đề nghị ghi một con số trần cụ thể cho phần mình bảo lãnh và một ngày kết thúc. Bảo lãnh không giới hạn và không thời hạn là loại rủi ro nhất, vì nó có thể bao luôn những khoản vay mới mà bạn chưa từng biết tới.
Hỏi bản thân câu cuối cùng: nếu người này không trả, mình có sẵn sàng trả số tiền đó không. Nếu câu trả lời là không, đừng ký bảo lãnh.
Đã trả thay thì đòi lại thế nào?
Khi người bảo lãnh đã trả nợ thay, họ có quyền yêu cầu người vay hoàn trả lại số tiền đó, trừ khi có thoả thuận khác.
Hãy giữ chứng từ đã trả thay: biên nhận của chủ nợ, sao kê chuyển khoản ghi rõ trả nợ thay cho ai, khoản vay nào.
Nếu người vay không trả lại, bạn có thể khởi kiện đòi như một khoản nợ thông thường.
Đây là lúc nhiều người mới thấy mình đã đứng ở vị trí khó: đòi tiền chính người mình từng tin tới mức đứng ra bảo lãnh.
Nếu có nhiều người cùng bảo lãnh cho một khoản vay, người đã trả thay có thể yêu cầu những người bảo lãnh còn lại cùng chia phần, tuỳ thoả thuận giữa họ và quy định của luật.
Khi nào bảo lãnh chấm dứt?
Bảo lãnh chấm dứt khi nghĩa vụ được bảo lãnh đã hoàn thành, khi các bên thoả thuận huỷ bỏ, khi người bảo lãnh đã thực hiện xong nghĩa vụ, hoặc theo thoả thuận và quy định khác.
Bạn không thể tự ý rút lại bảo lãnh chỉ vì đổi ý, nếu chủ nợ không đồng ý. Đó là lý do quyết định ký phải được cân nhắc từ đầu.
Nếu khoản vay được gia hạn, tái cơ cấu mà không có sự đồng ý của người bảo lãnh, tuỳ hợp đồng và quy định, phạm vi trách nhiệm của bạn có thể bị đặt câu hỏi. Đây là chỗ nên hỏi luật sư.
Câu hỏi để lại: bạn có nhớ mình đã từng ký giấy gì cho người quen vay tiền không, và ký ở ô nào?
Câu hỏi thường gặp
Vợ ký bảo lãnh thì chồng có phải trả không?
Nếu bảo lãnh bằng tài sản chung hoặc vì nhu cầu chung của gia đình, có thể liên quan tới tài sản chung. Nếu là cam kết riêng của người vợ, nghĩa vụ chủ yếu thuộc về người vợ. Mỗi trường hợp cần xem cụ thể.
Người bảo lãnh chết thì nghĩa vụ có còn không?
Nghĩa vụ bảo lãnh có thể được thực hiện từ di sản của người bảo lãnh theo nguyên tắc người thừa kế thực hiện nghĩa vụ trong phạm vi di sản, trừ khi hợp đồng có thoả thuận khác.
Ký làm chứng mà người vay bỏ trốn thì mình có bị liên đới không?
Người làm chứng không có nghĩa vụ trả nợ. Bạn có thể được mời làm việc để khai về những gì đã chứng kiến, hãy khai trung thực.
Bảo lãnh bằng tài sản thì khác gì bảo lãnh bằng uy tín?
Khi bảo lãnh có kèm thế chấp tài sản, chủ nợ có quyền xử lý tài sản đó nếu nghĩa vụ không được thực hiện. Việc thế chấp tài sản cần làm đúng thủ tục công chứng, đăng ký theo quy định.
Có thể bảo lãnh một phần khoản vay không?
Có. Bạn có thể thoả thuận chỉ bảo lãnh tới một số tiền nhất định. Hãy ghi rõ con số đó và việc có bao gồm lãi, phạt hay không.
