Làm thêm giờ phải có sự đồng ý của người lao động và không được vượt giới hạn: theo luật hiện hành, không quá bốn mươi giờ trong một tháng và hai trăm giờ trong một năm, một số ngành nghề được tới ba trăm giờ. Tiền lương làm thêm ít nhất bằng một trăm năm mươi phần trăm lương giờ ngày thường, hai trăm phần trăm vào ngày nghỉ hằng tuần, và ba trăm phần trăm vào ngày lễ, tết, chưa kể tiền lương ngày lễ.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Mùa cao điểm cuối năm, nhiều xưởng tăng ca liên tục. Tập này mình giúp bạn đọc lại bảng lương và biết mình có quyền nói không lúc nào.
Làm thêm giờ là gì?
Làm thêm giờ là khoảng thời gian làm việc ngoài thời giờ làm việc bình thường theo luật, theo thoả ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động.
Thời giờ làm việc bình thường theo luật không quá tám giờ một ngày và bốn mươi tám giờ một tuần. Nhiều nơi áp dụng ngắn hơn, ví dụ bốn mươi giờ một tuần, thì phần vượt quá mức mà công ty đã quy định chính là làm thêm.
Điều quan trọng là xác định đúng mốc của chính nơi bạn làm. Hãy đọc hợp đồng và nội quy để biết giờ làm bình thường của mình là bao nhiêu.
Có những ngày bạn ở lại muộn vì tự nguyện hoàn thành việc riêng. Làm thêm được trả lương là khi công ty yêu cầu hoặc đồng ý cho bạn làm thêm.
Ba điều kiện để công ty được yêu cầu làm thêm
Thứ nhất, phải được người lao động đồng ý. Bạn có quyền từ chối làm thêm trong trường hợp thông thường, và việc từ chối không phải là vi phạm kỷ luật.
Thứ hai, không vượt giới hạn số giờ: không quá một nửa số giờ làm việc bình thường trong một ngày, không quá bốn mươi giờ một tháng, và trong năm không quá hai trăm giờ, trừ một số ngành nghề được tới ba trăm giờ theo quy định.
Thứ ba, phải được trả lương làm thêm hoặc bố trí nghỉ bù theo quy định.
Có những trường hợp đặc biệt như thiên tai, hoả hoạn, dịch bệnh, thực hiện lệnh động viên thì công ty được yêu cầu làm thêm mà người lao động không được từ chối. Đây là ngoại lệ, không phải chuyện thường ngày.
Tính lương làm thêm thế nào?
Lấy lương giờ thực trả của ngày làm việc bình thường làm gốc. Làm thêm vào ngày thường ít nhất bằng một trăm năm mươi phần trăm lương giờ đó.
Làm thêm vào ngày nghỉ hằng tuần ít nhất hai trăm phần trăm. Làm thêm vào ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương ít nhất ba trăm phần trăm, chưa kể tiền lương ngày lễ mà người lao động vẫn được hưởng.
Nếu làm thêm vào ban đêm, người lao động còn được trả thêm phần phụ cấp làm việc ban đêm và một khoản tính theo lương của ngày làm việc ban ngày, theo cách tính luật quy định.
Đây là mức tối thiểu. Công ty hoàn toàn có thể trả cao hơn. Khi nhận bảng lương, hãy so số giờ làm thêm ghi trên bảng với số giờ bạn tự ghi.
Những cách lách hay gặp
Kiểu thứ nhất là gộp tiền làm thêm vào lương cứng rồi nói lương đã bao gồm tăng ca. Nếu số giờ làm thêm thực tế cao hơn phần đã tính, bạn có quyền hỏi lại.
Kiểu thứ hai là không ghi giờ làm thêm vào bảng chấm công, chỉ giao khoán sản phẩm. Với lương sản phẩm, làm ngoài giờ bình thường vẫn được tính đơn giá cao hơn theo luật.
Kiểu thứ ba là gây áp lực ngầm, ai không tăng ca thì bị xếp ca xấu, bị trừ thưởng chuyên cần. Những cách này rất khó chứng minh, nên hãy ghi lại tin nhắn, thông báo của quản lý.
Cách tự bảo vệ đơn giản nhất là tự ghi sổ: ngày nào, làm từ mấy giờ tới mấy giờ, ai yêu cầu. Mười giây mỗi tối có thể thành bằng chứng quý giá.
Sức khoẻ và nơi để hỏi
Giới hạn giờ làm thêm tồn tại không phải để làm khó doanh nghiệp, mà vì làm việc quá sức lâu ngày gây tai nạn, bệnh tật. Sau những đợt làm thêm dài, người lao động phải được nghỉ bù theo quy định.
Lao động nữ mang thai từ tháng thứ bảy, hoặc từ tháng thứ sáu nếu làm việc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, và lao động nữ nuôi con dưới mười hai tháng tuổi, thì không được bố trí làm thêm giờ, làm ban đêm, trừ khi họ đồng ý trong một số trường hợp luật cho phép.
Người lao động chưa thành niên và người khuyết tật cũng có những quy định bảo vệ riêng về làm thêm.
Nếu bị ép làm thêm hoặc không được trả đúng, hãy nói chuyện với công đoàn cơ sở, rồi tới cơ quan quản lý lao động ở địa phương. Câu hỏi để lại: tháng vừa rồi bạn đã làm thêm bao nhiêu giờ, và bạn có ghi lại không?
Câu hỏi thường gặp
Công ty trả lương làm thêm bằng lương thường có đúng không?
Không đúng. Lương làm thêm phải ít nhất bằng một trăm năm mươi phần trăm lương giờ thường vào ngày thường, và cao hơn vào ngày nghỉ, ngày lễ.
Có thể nhận ngày nghỉ bù thay cho tiền làm thêm không?
Hai bên có thể thoả thuận, trong phạm vi luật cho phép. Nên ghi rõ thoả thuận này để tránh tranh cãi khi quyết toán lương.
Nhân viên văn phòng trả lời tin nhắn công việc buổi tối có tính làm thêm không?
Đây là vùng xám. Nếu công ty yêu cầu làm việc ngoài giờ một cách thường xuyên và có thể chứng minh, phần đó có thể được coi là làm thêm. Hãy thoả thuận rõ với quản lý.
Làm thêm vào ngày nghỉ bù của ngày lễ được tính thế nào?
Ngày nghỉ bù khi ngày lễ trùng ngày nghỉ hằng tuần thường được tính là ngày nghỉ có hưởng lương, nên làm thêm vào ngày đó được hưởng mức cao như ngày lễ. Hãy hỏi bộ phận nhân sự để chắc chắn.
Từ chối làm thêm có bị trừ thưởng không?
Việc từ chối làm thêm trong trường hợp thông thường là quyền của người lao động. Trừ thưởng chỉ vì từ chối làm thêm có thể vi phạm quy định, hãy giữ chứng cứ và hỏi công đoàn hoặc cơ quan quản lý lao động.
