Sa thải là hình thức kỷ luật lao động nặng nhất, chỉ được áp dụng với những lỗi mà bộ luật lao động liệt kê, và phải đi đúng thủ tục: người sử dụng lao động chứng minh được lỗi, tổ chức họp xử lý có mặt người lao động, lập biên bản, và làm trong thời hiệu. Thiếu căn cứ hoặc sai thủ tục thì việc sa thải là trái luật, và người lao động có quyền đòi lại việc làm cùng các khoản bồi thường.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Nhiều người nghĩ chủ không thích là cho nghỉ. Thật ra luật lao động đặt ra hàng rào rất rõ cho việc sa thải. Tập này mình đi qua hàng rào đó.
Những lỗi nào có thể dẫn tới sa thải?
Luật liệt kê một nhóm lỗi nghiêm trọng: trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma tuý tại nơi làm việc; tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ; có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe doạ gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của người sử dụng lao động.
Quấy rối tình dục tại nơi làm việc theo quy định trong nội quy lao động cũng là căn cứ sa thải.
Một căn cứ hay gặp là tự ý bỏ việc năm ngày cộng dồn trong thời hạn ba mươi ngày, hoặc hai mươi ngày cộng dồn trong thời hạn ba trăm sáu mươi lăm ngày, mà không có lý do chính đáng.
Ngoài ra là tái phạm trong thời gian chưa được xoá kỷ luật, khi đang bị kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức. Đi trễ vài lần, làm chưa đạt chỉ tiêu, hay cãi nhau với quản lý không tự động là căn cứ sa thải.
Thủ tục mà công ty không được bỏ qua
Người sử dụng lao động phải chứng minh được lỗi của người lao động. Không phải người lao động phải chứng minh mình vô tội.
Phải tổ chức cuộc họp xử lý kỷ luật, thông báo trước cho người lao động. Có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở nếu người lao động là thành viên. Người lao động có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư, người khác bào chữa.
Cuộc họp phải được lập thành biên bản. Quyết định sa thải phải được ban hành trong thời hiệu xử lý kỷ luật và gửi tới người lao động.
Nội quy lao động cũng quan trọng. Với doanh nghiệp phải có nội quy bằng văn bản, các hành vi vi phạm và hình thức xử lý cần được quy định trong nội quy đã công bố.
Thời hiệu và những lúc không được xử lý
Thời hiệu xử lý kỷ luật lao động theo luật hiện hành là sáu tháng kể từ ngày xảy ra hành vi, và mười hai tháng với hành vi liên quan trực tiếp tới tài chính, tài sản, tiết lộ bí mật. Quá thời hạn này, công ty không còn được xử lý.
Có những giai đoạn không được xử lý kỷ luật: người lao động đang nghỉ ốm, điều dưỡng, nghỉ việc được sự đồng ý; đang bị tạm giữ, tạm giam; đang chờ kết quả xác minh của cơ quan có thẩm quyền với một số hành vi.
Lao động nữ mang thai, đang nghỉ thai sản, người lao động nuôi con dưới mười hai tháng tuổi cũng không bị xử lý kỷ luật trong giai đoạn đó.
Hết những giai đoạn này, nếu thời hiệu đã hết thì được kéo dài thêm theo quy định, nhưng không vô thời hạn.
Những điều công ty bị cấm khi kỷ luật
Không được xâm phạm sức khoẻ, danh dự, nhân phẩm của người lao động. Bêu tên trước toàn xưởng, bắt đứng phạt, là sai.
Không được phạt tiền, cắt lương thay cho việc xử lý kỷ luật lao động. Đây là lỗi rất phổ biến: đi trễ bị trừ tiền, làm vỡ đồ bị trừ lương tuỳ tiện.
Không được xử lý kỷ luật với hành vi không được quy định trong nội quy, hợp đồng hoặc luật. Không được áp dụng nhiều hình thức kỷ luật cho một hành vi vi phạm.
Việc người lao động làm hư hỏng tài sản thì có cơ chế bồi thường riêng, mức bồi thường tuỳ lỗi và có giới hạn khấu trừ hằng tháng, không phải trừ bao nhiêu cũng được.
Bị sa thải trái luật thì làm gì?
Nếu việc sa thải trái luật, người sử dụng lao động phải nhận người lao động trở lại làm việc, trả tiền lương, đóng bảo hiểm cho những ngày không được làm, và trả thêm một khoản tiền bồi thường theo luật.
Nếu người lao động không muốn quay lại, hai bên có thể thoả thuận khoản bồi thường để chấm dứt hợp đồng.
Tranh chấp về sa thải là loại tranh chấp lao động mà người lao động có thể yêu cầu toà án giải quyết, có những trường hợp không bắt buộc qua hoà giải viên lao động trước. Thời hiệu yêu cầu có giới hạn, nên đừng để lâu.
Hãy gom đủ quyết định sa thải, biên bản họp, nội quy, hợp đồng, bảng chấm công. Rồi tìm luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý. Câu hỏi để lại: bạn đã từng đọc nội quy lao động của nơi mình làm chưa?
Câu hỏi thường gặp
Công ty có được sa thải qua tin nhắn không?
Sa thải phải qua thủ tục xử lý kỷ luật có họp, có biên bản và có quyết định bằng văn bản. Một tin nhắn báo nghỉ việc ngay không thay được thủ tục đó.
Cho nghỉ việc vì kinh doanh khó khăn có phải là sa thải không?
Không. Đó là trường hợp chấm dứt hợp đồng vì lý do kinh tế hoặc thay đổi cơ cấu, có thủ tục và trách nhiệm riêng như phương án sử dụng lao động, trợ cấp mất việc làm.
Bị sa thải có được trợ cấp thôi việc không?
Người bị sa thải đúng luật không được trợ cấp thôi việc. Nếu việc sa thải trái luật, người lao động được hưởng các khoản theo quy định cho trường hợp bị chấm dứt hợp đồng trái luật.
Bỏ việc vì ốm mà không kịp báo có bị coi là tự ý bỏ việc không?
Ốm đau có xác nhận của cơ sở khám chữa bệnh thường được coi là lý do chính đáng. Hãy báo cho công ty sớm nhất có thể và giữ giấy tờ y tế.
Bị lập biên bản vi phạm có nên ký không?
Bạn nên đọc kỹ. Nếu không đồng ý với nội dung, có quyền ghi ý kiến của mình vào biên bản trước khi ký, hoặc từ chối ký và nêu lý do.
