Có hai kiểu hoà giải mà người dân hay gặp trước khi một vụ việc trở thành vụ án. Hoà giải ở cơ sở do tổ hoà giải ở thôn, tổ dân phố thực hiện, miễn phí, dựa hoàn toàn trên sự tự nguyện. Hoà giải, đối thoại tại toà án diễn ra khi bạn nộp đơn khởi kiện, trước khi toà thụ lý, do hoà giải viên tại toà chủ trì; nếu hoà giải thành, toà có thể ra quyết định công nhận và kết quả có hiệu lực thi hành như một bản án.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Người Việt có câu một điều nhịn chín điều lành. Hoà giải không bắt ai phải nhịn, nhưng nó cho hai bên một cơ hội tìm ra lối ra trước khi mỗi người thuê một luật sư.
Hoà giải ở cơ sở là gì?
Ở mỗi thôn, tổ dân phố thường có tổ hoà giải gồm những người có uy tín, được bầu ra. Họ giúp các bên tự thoả thuận với nhau trong những mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ: hàng xóm, gia đình, lối đi, tiếng ồn, nợ nhỏ.
Hoà giải ở cơ sở dựa trên sự tự nguyện, không mất phí, và tôn trọng phong tục, đạo đức xã hội. Hoà giải viên không phán xét ai đúng ai sai như toà án, mà giúp hai bên nói chuyện được với nhau.
Kết quả hoà giải thành được ghi nhận. Nếu các bên muốn, có thể đề nghị toà án công nhận kết quả hoà giải thành ngoài toà án theo thủ tục riêng để có giá trị thi hành.
Có những việc không được hoà giải ở cơ sở, như vi phạm pháp luật mà phải xử lý hình sự, hành chính theo quy định. Hoà giải không thay được việc xử lý tội phạm.
Với bạo lực gia đình, cần đặc biệt thận trọng. Hoà giải chỉ phù hợp khi nạn nhân thật sự an toàn và tự nguyện. Không ai được dùng danh nghĩa hoà giải để ép người bị bạo lực quay về chịu đựng.
Hoà giải, đối thoại tại toà án
Khi bạn nộp đơn khởi kiện vụ án dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại, lao động, hoặc đơn yêu cầu, toà có thể chuyển sang hoà giải tại toà trước khi thụ lý, nếu các bên không từ chối.
Hoà giải viên tại toà thường là thẩm phán đã nghỉ hưu, luật sư, hay người có kinh nghiệm được bổ nhiệm. Buổi hoà giải diễn ra tại trụ sở toà nhưng không phải phiên toà, không khí nhẹ nhàng hơn nhiều.
Thủ tục này thường không mất chi phí với người dân. Thông tin trình bày trong buổi hoà giải được giữ bí mật, và không được dùng làm chứng cứ chống lại bạn nếu sau đó vụ việc phải ra xét xử, trừ một số trường hợp luật quy định.
Nếu hoà giải thành, các bên lập biên bản, và toà có thể ra quyết định công nhận. Quyết định này có hiệu lực thi hành, nghĩa là nếu một bên không làm theo, bên kia có thể yêu cầu cơ quan thi hành án.
Vì sao nên thử hoà giải?
Hoà giải nhanh hơn xét xử rất nhiều. Một vụ án có thể kéo dài nhiều tháng, nhiều năm qua sơ thẩm, phúc thẩm. Một buổi hoà giải có khi xong trong vài tuần.
Hoà giải rẻ hơn: không án phí cho phần đã hoà giải được, ít chi phí đi lại, ít ngày nghỉ làm.
Hoà giải giữ được quan hệ. Với hàng xóm, người thân, đối tác lâu năm, một bản án dù thắng vẫn để lại vết nứt khó hàn. Một thoả thuận do chính hai bên đưa ra dễ được tôn trọng hơn.
Và hoà giải linh hoạt hơn: các bên có thể thoả thuận những giải pháp toà án khó tuyên, như trả dần, đổi lấy tài sản khác, xin lỗi công khai.
Chuẩn bị để buổi hoà giải có kết quả
Biết rõ mình muốn gì, và mức tối thiểu mình chấp nhận. Đi hoà giải mà chỉ muốn đối phương thua hoàn toàn thì khó thành.
Mang theo giấy tờ, chứng cứ chính. Không phải để tranh luận như ở toà, mà để hoà giải viên hiểu nhanh câu chuyện.
Nghe đối phương nói hết. Nhiều mâu thuẫn được gỡ ra khi một bên lần đầu được nghe lý do của bên kia.
Đọc kỹ biên bản trước khi ký. Ghi rõ ai làm gì, bao giờ, nếu không làm thì sao. Một biên bản mơ hồ là mầm của tranh chấp tiếp theo.
Khi hoà giải không thành
Hoà giải không thành không có nghĩa là thất bại hoàn toàn. Hai bên thường đã thu hẹp được những điểm bất đồng, và hiểu rõ hơn lập luận của nhau.
Với hoà giải tại toà, nếu không thành, đơn khởi kiện sẽ được chuyển sang thủ tục thụ lý, giải quyết như bình thường.
Với một số loại tranh chấp như tranh chấp đất đai về người có quyền sử dụng, hoà giải ở uỷ ban cấp xã là bước bắt buộc trước khi toà nhận đơn. Hãy hỏi trước để không bị trả đơn.
Câu hỏi để lại: trong tranh chấp bạn đang có, điều bạn thật sự cần là gì, và điều nào bạn có thể nhường?
Câu hỏi thường gặp
Muốn nhờ tổ hoà giải ở thôn thì làm thế nào?
Bạn có thể tới gặp tổ trưởng tổ hoà giải, trưởng thôn hoặc tổ trưởng dân phố để trình bày. Không cần đơn từ phức tạp. Tổ hoà giải cũng có thể chủ động hoà giải khi biết có mâu thuẫn trong khu dân cư.
Có thể từ chối hoà giải tại toà không?
Có. Hoà giải tại toà dựa trên tự nguyện, các bên có quyền từ chối. Khi đó toà sẽ xem xét thụ lý đơn theo thủ tục tố tụng.
Hoà giải thành rồi một bên không làm thì sao?
Nếu đã có quyết định công nhận của toà án, bên kia có thể yêu cầu thi hành án. Nếu chỉ là biên bản hoà giải ở cơ sở chưa được công nhận, bạn có thể dùng nó làm chứng cứ khi khởi kiện.
Luật sư có được đi cùng khi hoà giải không?
Có thể. Các bên có thể có người đại diện hoặc người hỗ trợ tham gia theo quy định. Hãy báo trước với nơi tổ chức hoà giải.
Hoà giải thương mại khác gì hoà giải tại toà?
Hoà giải thương mại dành cho tranh chấp trong hoạt động thương mại, do hoà giải viên thương mại thực hiện theo thoả thuận và có phí. Kết quả có thể được toà công nhận để thi hành.
