Khi bạn mua hàng vì một quảng cáo sai sự thật về công dụng, chất lượng, thành phần hay xuất xứ, bạn có quyền yêu cầu trả lại hàng, hoàn tiền, bồi thường thiệt hại nếu có, và phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền để xử lý người quảng cáo. Với thực phẩm chức năng và mỹ phẩm, lời hứa chữa khỏi bệnh hay thay thế thuốc là dấu hiệu cần dừng lại ngay.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Quảng cáo bây giờ không chỉ trên truyền hình mà ở mọi buổi phát trực tiếp bán hàng, mọi đoạn video ngắn. Tập này giúp bạn nhận ra khi nào lời quảng cáo đã vượt quá giới hạn.
Thế nào là quảng cáo sai sự thật?
Quảng cáo sai sự thật là đưa thông tin không đúng về sản phẩm: công dụng không có, chất lượng không đạt, thành phần không đúng, xuất xứ giả, giá giảm ảo, chứng nhận không tồn tại.
Cũng gồm những cách gây nhầm lẫn tinh vi: dùng hình ảnh bác sĩ, áo choàng trắng để ngụ ý sản phẩm được giới y khoa khuyên dùng, dùng lời chứng thực của những khách hàng không có thật.
Pháp luật về quảng cáo cấm quảng cáo gian dối, gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng. Thực phẩm bảo vệ sức khoẻ còn bị cấm quảng cáo như thể là thuốc chữa bệnh, và thường phải có câu khuyến cáo rằng sản phẩm không phải là thuốc.
Người quảng cáo, người kinh doanh dịch vụ quảng cáo, và cả người chuyển tải sản phẩm quảng cáo đều có trách nhiệm theo quy định, tuỳ vai trò.
Thực phẩm chức năng và những lời hứa nguy hiểm
Lời hứa chữa dứt điểm tiểu đường, đánh tan khối u, thay thế thuốc huyết áp là những lời hứa không chỉ sai mà còn nguy hiểm, vì có người tin rồi bỏ thuốc bác sĩ kê.
Nguyên tắc an toàn: mọi quyết định về thuốc, về bệnh hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ. Đừng bỏ thuốc đang dùng vì một sản phẩm được quảng cáo.
Người cao tuổi là nhóm hay bị nhắm tới qua các buổi hội thảo tặng quà, khám miễn phí rồi bán sản phẩm giá cao. Hãy nói chuyện với ông bà, cha mẹ về những buổi như vậy.
Nếu người thân đã mua, đừng trách. Hãy giúp họ giữ lại hoá đơn, hộp sản phẩm, tờ rơi quảng cáo để phản ánh và đòi lại quyền lợi. Người lớn tuổi thường ngại kể vì sợ bị chê, nên một thái độ nhẹ nhàng giúp mình biết sớm hơn và can thiệp kịp hơn.
Bạn có thể đòi gì?
Với người bán, bạn có quyền yêu cầu trả lại hàng và hoàn tiền vì sản phẩm không đúng với thông tin đã cung cấp. Đây là vi phạm nghĩa vụ cung cấp thông tin trung thực.
Nếu sản phẩm gây hại cho sức khoẻ, bạn có quyền yêu cầu bồi thường chi phí điều trị, thu nhập bị mất và các thiệt hại khác chứng minh được. Hãy đi khám và giữ hồ sơ y tế.
Bạn cũng có quyền phản ánh tới cơ quan quản lý về quảng cáo, về y tế, về bảo vệ người tiêu dùng, để họ xem xét xử phạt và gỡ quảng cáo, bảo vệ những người mua khác.
Với những vụ có dấu hiệu lừa đảo, như bán hàng giả mạo là thuốc đặc trị, có thể trình báo công an.
Giữ chứng cứ từ một quảng cáo trôi qua rất nhanh
Quảng cáo trên mạng có thể bị xoá trong vài giờ. Khi thấy, hãy chụp màn hình kèm đường dẫn, tên trang, thời gian. Với phát trực tiếp, quay lại đoạn có lời hứa.
Giữ đơn hàng, tin nhắn tư vấn, hộp và nhãn sản phẩm. Nhãn sản phẩm thường ghi đơn vị chịu trách nhiệm, số công bố, đó là thông tin để tra cứu.
Nếu cần chứng cứ chắc chắn hơn cho vụ việc lớn, có thể nhờ thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận nội dung trang quảng cáo.
Đừng chỉ dựa vào trí nhớ kiểu hôm đó người ta nói là chữa được. Lời nói không có ghi lại rất khó dùng.
Người nổi tiếng quảng cáo thì có chịu trách nhiệm không?
Pháp luật về quảng cáo đã có quy định về trách nhiệm của người chuyển tải sản phẩm quảng cáo, bao gồm người có ảnh hưởng trên mạng. Họ phải kiểm tra tài liệu chứng minh về sản phẩm trước khi quảng cáo, và phải chịu trách nhiệm khi quảng cáo sai.
Người tiêu dùng có thể phản ánh cả người quảng cáo lẫn doanh nghiệp. Mức độ trách nhiệm cụ thể tuỳ vai trò và quy định hiện hành, có thể thay đổi.
Điều đáng nhớ hơn là đừng mua một sản phẩm sức khoẻ chỉ vì người mình hâm mộ dùng nó. Danh tiếng của họ không phải là bằng chứng khoa học.
Câu hỏi để lại: sản phẩm gần nhất bạn mua vì xem quảng cáo, bạn có kiểm tra lại thông tin từ một nguồn khác không?
Câu hỏi thường gặp
Sản phẩm không hiệu quả như mong đợi có phải quảng cáo sai không?
Không hẳn. Hiệu quả khác nhau tuỳ người. Quảng cáo sai là khi thông tin đưa ra không đúng sự thật hoặc hứa những công dụng sản phẩm không có, chứ không phải chỉ vì bạn không hài lòng.
Làm sao kiểm tra một sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khoẻ đã được công bố hay chưa?
Bạn có thể tra cứu thông tin công bố sản phẩm trên cổng thông tin của cơ quan quản lý an toàn thực phẩm. Nhãn sản phẩm thường có số công bố để đối chiếu.
Mua qua phát trực tiếp mà người bán xoá video thì sao?
Hãy dùng những gì còn lại: tin nhắn, đơn hàng, ảnh chụp màn hình, lời của người cùng xem. Lần sau, khi thấy lời hứa quá mức, ghi lại ngay.
Có nên tự đăng bài cảnh báo một sản phẩm quảng cáo sai không?
Bạn có thể chia sẻ trải nghiệm thật một cách chừng mực, có chứng cứ. Tránh kết luận về tội danh hay xúc phạm. Phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền giúp xử lý tận gốc hơn.
Người cao tuổi bị ép mua ở buổi hội thảo có được trả lại hàng không?
Nếu có dấu hiệu ép buộc, lừa dối hoặc thông tin sai sự thật, người mua có thể yêu cầu huỷ giao dịch và hoàn tiền. Một số giao dịch ngoài trụ sở kinh doanh còn có quy định riêng bảo vệ người tiêu dùng. Hãy giữ giấy tờ và phản ánh sớm.
