Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, nhưng phải lập thành văn bản và làm trước thời điểm phân chia di sản, đồng thời không được từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ của chính mình. Khi các người thừa kế đã thống nhất, họ lập văn bản thoả thuận phân chia di sản, thường qua công chứng, để làm thủ tục đăng ký sang tên.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Trong nhiều gia đình, anh chị em bàn nhau để lại nhà cho một người ở với mẹ, những người khác nhường phần. Ý tốt rồi, nhưng làm sai cách thì vài năm sau lại thành chuyện. Tập này nói cách làm cho chắc.
Từ chối nhận di sản nghĩa là gì?
Từ chối nhận di sản là tuyên bố mình không nhận phần thừa kế. Phần đó sẽ được chia cho những người thừa kế khác theo di chúc hoặc theo pháp luật, chứ không tự chuyển cho người mình muốn.
Đây là chỗ hay hiểu lầm. Một người con nói con từ chối để nhường cho em út, nhưng nếu làm văn bản từ chối, phần đó có thể được chia đều cho tất cả những người còn lại, kể cả người mình không định nhường.
Nếu muốn nhường cho đúng một người, cách phù hợp hơn thường là cùng ký văn bản thoả thuận phân chia, trong đó ghi rõ người kia nhận phần nào. Hoặc nhận phần của mình rồi tặng cho người đó.
Mỗi cách có thủ tục và nghĩa vụ thuế, phí khác nhau. Hãy hỏi công chứng viên trước khi chọn.
Một chuyện đời thường: bốn anh chị em muốn để căn nhà cho cô út đang ở với mẹ. Ba người làm văn bản từ chối, tưởng thế là xong. Nhưng mẹ cũng là người thừa kế ở hàng thứ nhất, nên phần từ chối được chia cho cả mẹ lẫn cô út, và căn nhà lại thành của hai người chứ không phải một.
Thời điểm và hình thức từ chối
Việc từ chối phải lập thành văn bản và phải được thực hiện trước thời điểm phân chia di sản. Đã nhận và chia xong rồi thì không còn là từ chối nữa.
Văn bản từ chối cần gửi tới những người thừa kế khác, người được giao phân chia di sản, hoặc tổ chức công chứng nơi có di sản. Với nhà đất, thường làm tại văn phòng công chứng.
Người ở xa hoặc ở nước ngoài có thể lập văn bản từ chối tại cơ quan có thẩm quyền nơi họ ở, theo thủ tục để văn bản được chấp nhận ở Việt Nam.
Đừng chỉ nói miệng con không lấy đâu trong bữa giỗ. Lời đó không có giá trị khi làm hồ sơ, và có thể bị rút lại khi hoàn cảnh thay đổi.
Không được từ chối để trốn nợ
Luật cấm từ chối nhận di sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình với người khác. Ví dụ người con đang nợ ngân hàng, được hưởng một phần đất của cha, liền từ chối để đất khỏi bị kê biên trả nợ.
Trong trường hợp đó, việc từ chối có thể không được chấp nhận, và chủ nợ có thể yêu cầu xử lý phần di sản mà người đó lẽ ra được hưởng.
Công chứng viên cũng có thể hỏi về tình trạng nợ khi bạn làm văn bản từ chối. Khai gian không giúp gì, chỉ thêm rủi ro.
Còn nếu thật sự muốn nhường phần cho người thân và bạn không có nợ, thì việc từ chối hay thoả thuận là quyền chính đáng của bạn.
Văn bản thoả thuận phân chia di sản gồm gì?
Văn bản này ghi tên người để lại di sản, ngày mất, danh sách đầy đủ những người thừa kế, danh mục di sản cụ thể, và ai nhận phần nào.
Tất cả người thừa kế phải tham gia và ký, hoặc có người được uỷ quyền hợp lệ ký thay. Thiếu một người là hồ sơ không qua được.
Hồ sơ thường kèm giấy chứng tử, giấy tờ chứng minh quan hệ như giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn, giấy tờ về tài sản. Gia đình có nhiều thế hệ, nhiều người đã mất, thì việc tìm đủ giấy tờ chứng minh quan hệ là phần tốn công nhất.
Công chứng viên sẽ niêm yết thông báo về việc thụ lý trong một thời gian tại nơi cư trú cuối cùng của người mất và nơi có bất động sản. Hết thời gian mà không ai khiếu nại thì mới công chứng.
Những lỗi làm hồ sơ bị trả lại
Lỗi thứ nhất là bỏ sót người thừa kế, nhất là con riêng, con nuôi, hay một người con đã mất mà còn để lại cháu. Sót một người, văn bản có thể bị huỷ về sau.
Lỗi thứ hai là không tách phần tài sản chung của vợ chồng trước khi chia. Lỗi thứ ba là giấy tờ nhân thân không khớp, như tên trên giấy khai sinh khác tên trên căn cước vì cải chính từ lâu.
Lỗi thứ tư là thông tin tài sản không khớp giấy chứng nhận, như diện tích thực tế khác diện tích ghi trên giấy.
Chuẩn bị kỹ trước một buổi gặp công chứng viên giúp tiết kiệm nhiều lần đi lại. Gia đình bạn đã có đủ giấy tờ chứng minh quan hệ của tất cả mọi người chưa?
Câu hỏi thường gặp
Từ chối nhận di sản rồi có rút lại được không?
Việc từ chối đã lập hợp lệ thường không rút lại được một cách đơn phương, vì nó đã làm thay đổi phần của những người khác. Nếu nhầm lẫn hoặc bị ép buộc, cần hỏi luật sư về khả năng yêu cầu tuyên vô hiệu.
Có phải nộp thuế khi nhận thừa kế nhà đất không?
Thu nhập từ nhận thừa kế bất động sản giữa những người thân thích gần như cha mẹ với con, vợ với chồng, anh chị em ruột thường được miễn thuế thu nhập cá nhân, nhưng vẫn phải làm thủ tục khai. Hãy hỏi cơ quan thuế để biết đúng trường hợp của mình.
Một người thừa kế không chịu ký thì làm thế nào?
Khi không thống nhất được, những người còn lại có thể khởi kiện yêu cầu toà án chia di sản. Toà sẽ xác định di sản, người thừa kế và cách chia.
Có thể thoả thuận để một người đứng tên rồi chia tiền cho người khác không?
Có thể, nếu tất cả cùng đồng ý và ghi rõ trong văn bản thoả thuận, kể cả khoản tiền người nhận nhà phải thanh toán cho những người còn lại và thời hạn thanh toán.
Không làm thủ tục khai nhận di sản thì có sao không?
Tài sản vẫn đứng tên người đã mất, không thể bán, thế chấp hay cấp đổi giấy hợp lệ. Càng để lâu, càng nhiều người thừa kế qua đời và hồ sơ càng phức tạp.
