Khi bị xúc phạt, bôi nhọ trên mạng xã hội, việc đầu tiên là lưu chứng cứ ngay, bằng ảnh chụp màn hình kèm đường dẫn và thời gian, và với vụ việc nghiêm trọng thì nhờ thừa phát lại lập vi bằng. Sau đó báo cáo nền tảng để gỡ, yêu cầu người đăng gỡ và cải chính. Tuỳ mức độ, người vi phạm có thể bị xử phạt hành chính, phải bồi thường thiệt hại, hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Một bài đăng ác ý có thể lan đi rất nhanh và làm người ta mất ngủ nhiều tuần. Tập này mình nói những bước thực tế, và cả cách giữ bình tĩnh để không biến mình thành người vi phạm.
Xúc phạt, bôi nhọ và chê bai khác nhau thế nào?
Không phải lời nói khó nghe nào cũng là vi phạm. Một người chê món ăn ở quán bạn dở, chê dịch vụ chậm, là quyền bày tỏ ý kiến về trải nghiệm thật của họ.
Xúc phạt là dùng lời lẽ lăng mạ, hạ nhục danh dự, nhân phẩm. Bôi nhọ, vu khống là bịa đặt hoặc loan truyền điều biết rõ là sai sự thật để làm tổn hại uy tín người khác.
Pháp luật bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín của cá nhân như một quyền nhân thân. Người bị xâm phạm có quyền yêu cầu bác bỏ thông tin, buộc xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường.
Hành vi nghiêm trọng như làm nhục người khác, vu khống có thể bị xử lý theo bộ luật hình sự. Còn việc đăng tải thông tin sai sự thật, xúc phạm trên mạng ở mức nhẹ hơn thường bị xử phạt hành chính theo quy định về an ninh mạng và thông tin.
Lưu chứng cứ đúng cách
Chụp màn hình bài đăng, bình luận, tin nhắn sao cho thấy rõ tên tài khoản, nội dung, thời gian. Sao chép đường dẫn tới bài đăng và tài khoản người đăng.
Quay video màn hình khi mở bài đăng từ đầu, cuộn qua phần bình luận, để chứng minh bài đăng tồn tại thật chứ không phải ảnh chỉnh sửa.
Với vụ việc nghiêm trọng hoặc khi bạn định khởi kiện, nhờ thừa phát lại lập vi bằng ghi nhận nội dung trên mạng. Vi bằng là văn bản có giá trị chứng cứ, rất hữu ích khi bài đăng bị xoá về sau.
Một chi tiết người làm nghề hay nhắc: chụp cả trang cá nhân của người đăng, vì tên hiển thị có thể đổi sau đó, còn đường dẫn tài khoản thường giữ nguyên. Ghi lại số người tương tác, chia sẻ ở thời điểm bạn lưu, vì đó là căn cứ để đánh giá mức độ lan truyền và thiệt hại.
Lưu tất cả vào một thư mục riêng, sao lưu ở nơi an toàn. Đừng xoá những tin nhắn mình đã gửi lại, kể cả khi mình lỡ lời, vì xoá chọn lọc làm giảm độ tin cậy của chứng cứ.
Yêu cầu gỡ bài và báo cáo nền tảng
Nếu biết người đăng, gửi tin nhắn hoặc văn bản yêu cầu gỡ bài, xin lỗi, cải chính, nêu rõ thông tin nào sai. Giọng bình tĩnh, ngắn gọn.
Đồng thời báo cáo bài đăng với nền tảng theo đúng loại vi phạm như quấy rối, thông tin sai, mạo danh. Các nền tảng lớn hoạt động ở Việt Nam có trách nhiệm tiếp nhận và xử lý yêu cầu theo quy định.
Nếu người đăng ẩn danh hoặc không hợp tác, việc xác định danh tính cần tới cơ quan có thẩm quyền. Đây là lúc trình báo công an.
Đừng lập tài khoản ảo để chửi lại, đừng đăng thông tin cá nhân của người kia để trả đũa. Làm vậy bạn có thể từ người bị hại thành người vi phạm.
Bồi thường và trình báo
Người xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín phải bồi thường thiệt hại, gồm chi phí để hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập bị mất, và một khoản bù đắp tổn thất tinh thần. Khoản tổn thất tinh thần do các bên thoả thuận, không thoả thuận được thì có mức tối đa theo luật.
Với doanh nghiệp, hộ kinh doanh bị bôi nhọ, thiệt hại về doanh thu cần được chứng minh bằng số liệu trước và sau sự việc.
Trình báo công an khi có dấu hiệu tội phạm như vu khống, làm nhục, đe doạ, tống tiền, hoặc khi cần xác định người đứng sau tài khoản ẩn danh.
Khởi kiện dân sự đòi bồi thường là con đường riêng, có thể đi song song. Hãy nhờ luật sư đánh giá chứng cứ trước khi chọn đường.
Chăm sóc bản thân trong lúc bị tấn công
Bị bôi nhọ công khai gây tổn thương tâm lý thật. Hãy tạm tắt thông báo, nhờ một người tin cậy theo dõi và lưu chứng cứ giúp, để bạn không phải đọc đi đọc lại.
Đừng trả lời từng bình luận. Một thông báo ngắn, điềm tĩnh, đính chính sự thật một lần thường tốt hơn hàng chục lời đôi co.
Nếu cảm thấy quá sức, hãy tìm tới chuyên gia tâm lý. Chuyện pháp lý có thể mất nhiều tháng, sức khoẻ tinh thần của bạn cần được giữ trong suốt quá trình đó.
Câu hỏi để lại: lần gần nhất bạn bấm chia sẻ một bài nói xấu ai đó, bạn có biết chắc nó đúng không?
Câu hỏi thường gặp
Bình luận chê quán ăn trên mạng có bị kiện không?
Nhận xét trung thực về trải nghiệm thật của bạn thường không phải là vi phạm. Rủi ro phát sinh khi bạn đưa thông tin sai sự thật hoặc dùng lời lẽ xúc phạm, lăng mạ.
Người bôi nhọ ở nước ngoài thì xử lý được không?
Việc xử lý khó hơn nhưng không phải không thể. Bạn vẫn có thể báo cáo nền tảng, lưu chứng cứ và trình báo cơ quan chức năng trong nước để được hướng dẫn.
Ảnh chụp màn hình có được toà chấp nhận không?
Ảnh chụp màn hình có thể là một nguồn chứng cứ, nhưng dễ bị nghi ngờ chỉnh sửa. Kết hợp với video màn hình, đường dẫn và vi bằng giúp tăng giá trị chứng minh.
Bị lập tài khoản giả mạo tên mình để lừa người khác thì làm gì?
Báo cáo mạo danh với nền tảng, đăng thông báo trên tài khoản thật để bạn bè cảnh giác, lưu chứng cứ và trình báo công an nếu tài khoản giả đã dùng để lừa tiền.
Thời hạn để khởi kiện đòi bồi thường là bao lâu?
Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại theo luật dân sự hiện hành là ba năm kể từ khi bạn biết hoặc phải biết quyền của mình bị xâm phạm. Hãy kiểm lại quy định đang có hiệu lực.
