Theo luật dân sự, việc sử dụng hình ảnh của một người phải được người đó đồng ý, và nếu dùng vì mục đích thương mại như quảng cáo thì còn phải trả thù lao, trừ khi các bên thoả thuận khác. Có một số ngoại lệ, như hình ảnh từ các hoạt động công cộng, hội nghị, biểu diễn, thi đấu, nếu không làm tổn hại danh dự, uy tín của người trong ảnh. Với trẻ em, việc đăng thông tin và hình ảnh đời tư cần cẩn trọng hơn nhiều.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Mỗi ngày chúng ta đăng hàng loạt ảnh có người khác trong đó. Tập này không bắt bạn ngừng chia sẻ, mà giúp bạn biết đâu là ranh giới.
Hình ảnh là một quyền nhân thân
Luật dân sự coi quyền đối với hình ảnh là quyền nhân thân của mỗi cá nhân, nghĩa là nó gắn với con người, không chuyển cho ai được.
Nguyên tắc chung là dùng hình ảnh của ai thì phải được người đó đồng ý. Đồng ý có thể bằng lời, bằng tin nhắn, hay bằng hành vi rõ ràng như cùng tạo dáng chụp ảnh nhóm để đăng.
Nhưng đồng ý chụp không có nghĩa là đồng ý cho mọi cách dùng. Một người đồng ý chụp ảnh kỷ niệm không có nghĩa là đồng ý cho bạn dùng ảnh đó làm quảng cáo cho cửa hàng.
Người có hình ảnh bị dùng trái phép có quyền yêu cầu gỡ bỏ, thu hồi, tiêu huỷ ảnh, và yêu cầu bồi thường nếu có thiệt hại.
Dùng ảnh khách hàng để quảng cáo
Đây là chỗ các cửa hàng nhỏ hay vướng nhất. Chụp ảnh khách đang dùng sản phẩm, ảnh trước và sau khi làm đẹp, rồi đăng lên trang bán hàng.
Dùng hình ảnh của người khác vì mục đích thương mại thì phải được đồng ý và phải trả thù lao cho người có hình ảnh, trừ khi hai bên có thoả thuận khác, ví dụ khách đồng ý cho dùng miễn phí đổi lấy ưu đãi.
Cách làm an toàn là có một văn bản ngắn hoặc tin nhắn xác nhận: khách đồng ý cho cửa hàng dùng ảnh nào, ở đâu, trong bao lâu, có trả tiền hay ưu đãi gì không.
Với ảnh trước và sau khi điều trị, làm đẹp, càng phải cẩn trọng vì liên quan tới thông tin sức khoẻ, đời tư.
Nếu khách rút lại sự đồng ý, cửa hàng nên gỡ ảnh khỏi những nơi mình còn kiểm soát được. Cố giữ một bức ảnh quảng cáo để rồi mất một khách hàng và có thể vướng một yêu cầu bồi thường là phép tính không có lời.
Nơi công cộng và những ngoại lệ
Luật cho phép sử dụng hình ảnh mà không cần đồng ý trong một số trường hợp, như vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, hoặc hình ảnh từ các hoạt động công cộng như hội nghị, hội thảo, thi đấu thể thao, biểu diễn nghệ thuật, miễn là không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín của người trong ảnh.
Một bức ảnh đường phố có nhiều người đi qua, không tập trung vào một ai, thường không gây vấn đề. Nhưng chụp cận cảnh một người lạ trong tình huống khó xử rồi đăng kèm lời chế giễu thì khác.
Ngoại lệ không phải là giấy phép tuỳ tiện. Câu hỏi thực tế là: nếu mình là người trong ảnh, mình có thấy bị xúc phạm không.
Ảnh từ camera an ninh cũng vậy. Đăng đoạn ghi hình kẻ trộm để tìm người có thể có ý tốt, nhưng nếu nhận nhầm người, bạn có thể vi phạm quyền của một người vô tội. Kênh đúng là đưa cho công an.
Ảnh trẻ em: cẩn trọng gấp đôi
Cha mẹ đăng ảnh con là chuyện rất phổ biến. Nhưng luật trẻ em đặt ra yêu cầu bảo vệ đời sống riêng tư của trẻ. Với trẻ từ đủ bảy tuổi trở lên, việc công bố thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của trẻ cần có sự đồng ý của chính trẻ và cha mẹ, người giám hộ.
Đăng ảnh con người khác như ảnh học sinh trong lớp, ảnh bạn của con trong bữa tiệc sinh nhật, thì càng phải hỏi cha mẹ các cháu.
Tránh đăng những chi tiết lộ trường học, lộ trình đi lại, địa chỉ nhà kèm ảnh trẻ. Những thông tin này có thể bị kẻ xấu lợi dụng.
Và hãy nghĩ tới đứa trẻ khi lớn lên. Bức ảnh tắm hồi hai tuổi có thể dễ thương với bố mẹ, nhưng là điều đứa trẻ mười lăm tuổi không muốn bạn bè thấy.
Khi ảnh của bạn bị đăng trái phép
Lưu chứng cứ: ảnh chụp màn hình, đường dẫn, thời gian. Nhắn cho người đăng yêu cầu gỡ, nêu rõ bạn không đồng ý.
Báo cáo với nền tảng theo mục vi phạm quyền riêng tư. Nhiều nền tảng có quy trình riêng cho yêu cầu gỡ ảnh cá nhân.
Nếu ảnh được dùng để quảng cáo, kiếm tiền, bạn có thể yêu cầu bồi thường và thù lao. Nếu ảnh nhạy cảm, bị dùng để đe doạ, hãy trình báo công an ngay.
Câu hỏi để lại: trong những bức ảnh bạn đăng tuần này, có ai trong đó chưa từng được hỏi ý kiến không?
Câu hỏi thường gặp
Đăng ảnh tập thể lớp lên trang cá nhân có cần xin phép từng người không?
Với ảnh tập thể chụp chung có chủ đích chia sẻ, việc đăng thường được hiểu là phù hợp. Nhưng nếu có người yêu cầu gỡ hoặc làm mờ, bạn nên tôn trọng.
Người nổi tiếng có quyền đối với hình ảnh không?
Có. Người nổi tiếng vẫn có quyền đối với hình ảnh, và dùng ảnh họ để quảng cáo mà không được phép là vi phạm. Hình ảnh từ sự kiện công khai họ tham gia thì có ngoại lệ nếu không làm tổn hại danh dự.
Thợ chụp ảnh có được đăng ảnh khách hàng làm mẫu không?
Nên có thoả thuận trước với khách. Ảnh là tác phẩm của thợ chụp, nhưng người trong ảnh có quyền đối với hình ảnh của mình, hai quyền này cần được cân bằng bằng hợp đồng.
Ảnh đã đăng rồi người kia đòi gỡ thì có phải gỡ không?
Nếu bạn không có sự đồng ý hoặc ngoại lệ hợp pháp, bạn nên gỡ. Giữ lại có thể dẫn tới yêu cầu bồi thường.
Ghép mặt người khác vào ảnh hay video thì sao?
Dùng hình ảnh người khác để ghép, chế tạo nội dung gây hiểu lầm hoặc xúc phạm có thể vi phạm quyền đối với hình ảnh, danh dự và có thể bị xử lý nghiêm, nhất là với nội dung nhạy cảm.
