Sau ly hôn, cha mẹ được tự thoả thuận ai trực tiếp nuôi con; nếu không thoả thuận được, toà án sẽ quyết dựa trên quyền lợi mọi mặt của con. Con dưới ba mươi sáu tháng tuổi về nguyên tắc được giao cho mẹ, con từ đủ bảy tuổi trở lên được hỏi nguyện vọng. Người không trực tiếp nuôi có nghĩa vụ cấp dưỡng và có quyền thăm con mà không ai được cản trở.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Trong mọi tranh chấp ly hôn, chuyện con cái là chuyện làm người ta đau nhất. Tập này mình nói về cách toà án nghĩ, để bạn bớt những nỗi sợ không cần thiết.
Toà án đặt câu hỏi gì khi chọn người nuôi con?
Câu hỏi trung tâm không phải ai đúng ai sai trong hôn nhân, mà là ở với ai thì con được chăm sóc, giáo dục, phát triển tốt nhất. Người có lỗi trong chuyện ly hôn chưa chắc đã mất quyền nuôi con.
Toà xem điều kiện vật chất như thu nhập, chỗ ở, nhưng cũng xem điều kiện tinh thần: ai có thời gian, ai vẫn đang chăm con hằng ngày, môi trường sống có ổn định không, có ông bà hỗ trợ không.
Thu nhập cao hơn không tự động thắng. Một người mẹ thu nhập vừa phải nhưng luôn ở bên con có thể được đánh giá cao hơn một người cha giàu nhưng đi công tác liên miên.
Những yếu tố như nghiện ngập, bạo lực, hành vi nguy hiểm cho con là điểm trừ rất nặng, nếu được chứng minh.
Con nhỏ và con đã lớn được xử thế nào?
Với con dưới ba mươi sáu tháng tuổi, luật ưu tiên giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện để chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, hoặc cha mẹ có thoả thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
Với con từ đủ bảy tuổi trở lên, toà án phải xem xét nguyện vọng của con. Nguyện vọng không phải là quyết định cuối cùng, nhưng là một yếu tố quan trọng.
Người lớn nên tránh tối đa việc ép con chọn, dặn con nói gì trước toà, hay nói xấu cha mẹ kia trước mặt con. Toà án và người làm công tác lấy ý kiến trẻ thường nhận ra điều đó.
Nếu có nhiều con, toà có thể giao mỗi người nuôi một hoặc một số con, nhưng thường cân nhắc việc không tách các anh chị em khi không thật cần thiết.
Cấp dưỡng tính ra sao?
Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng. Mức cấp dưỡng do hai bên thoả thuận, căn cứ vào thu nhập, khả năng thực tế của người cấp dưỡng và nhu cầu thiết yếu của con.
Không thoả thuận được thì toà án quyết định. Có thể cấp dưỡng hằng tháng, hằng quý, hoặc một lần, tuỳ thoả thuận và hoàn cảnh.
Mức cấp dưỡng không cố định suốt đời. Khi thu nhập thay đổi lớn hoặc nhu cầu của con thay đổi, như con vào học cấp cao hơn, một bên có thể yêu cầu thay đổi mức cấp dưỡng.
Nghĩa vụ cấp dưỡng thường kéo dài tới khi con đủ mười tám tuổi, và có thể lâu hơn nếu con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.
Quyền thăm con không phải là ân huệ
Người không trực tiếp nuôi có quyền thăm nom con, và người trực tiếp nuôi không được cản trở. Đây là quyền của cha mẹ, cũng là quyền của con được gặp cả hai người.
Quyền này chỉ bị hạn chế khi người thăm lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu tới việc trông nom, chăm sóc con. Khi đó người nuôi có thể yêu cầu toà hạn chế.
Trong thực tế, nên thống nhất lịch thăm cụ thể bằng văn bản: ngày nào, giờ nào, đón ở đâu, ngày lễ tết chia ra sao. Lịch rõ ràng giảm hẳn những cuộc cãi vã trước mặt con.
Cũng cần nói thẳng: không trả cấp dưỡng không phải lý do hợp pháp để cấm thăm con, và ngược lại, bị cản trở thăm con cũng không phải lý do để ngừng cấp dưỡng. Hai nghĩa vụ đi hai đường riêng.
Khi nào được đổi người trực tiếp nuôi con?
Cha mẹ có thể thoả thuận đổi người nuôi nếu phù hợp với lợi ích của con. Con từ đủ bảy tuổi thì phải xem xét nguyện vọng của con.
Nếu không thoả thuận được, một bên có thể yêu cầu toà thay đổi khi người đang nuôi không còn đủ điều kiện chăm sóc con, hoặc có bằng chứng con không được chăm sóc tốt.
Khi người kia không cấp dưỡng, bạn có thể yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự cưỡng chế theo bản án hoặc quyết định của toà. Cố tình trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng trong một số trường hợp còn có thể bị xử lý nặng hơn.
Mỗi gia đình có câu chuyện riêng, hãy hỏi luật sư cho đúng hoàn cảnh. Câu hỏi cho bạn: nếu con được nói một điều với cả bố và mẹ, con sẽ nói gì?
Câu hỏi thường gặp
Người mẹ không có việc làm có được nuôi con không?
Có thể. Toà án xem xét toàn diện điều kiện chăm sóc con chứ không chỉ thu nhập. Người không trực tiếp nuôi vẫn phải cấp dưỡng, nên thu nhập thấp không đương nhiên làm mất quyền nuôi.
Ông bà có được nuôi cháu sau khi cha mẹ ly hôn không?
Thông thường quyền trực tiếp nuôi thuộc về cha hoặc mẹ. Ông bà có thể hỗ trợ và là yếu tố thuận lợi cho bên nào có ông bà giúp đỡ. Trường hợp đặc biệt cả cha mẹ không đủ điều kiện thì có quy định về giám hộ.
Có thể thoả thuận không cấp dưỡng không?
Cấp dưỡng là nghĩa vụ vì quyền lợi của con. Người trực tiếp nuôi có thể không yêu cầu cấp dưỡng nếu đủ khả năng, nhưng toà vẫn xem xét lợi ích của con và việc này có thể được yêu cầu lại về sau.
Đổi họ của con sau ly hôn có được không?
Việc thay đổi họ của con có thủ tục riêng theo quy định về hộ tịch và cần đáp ứng điều kiện, thường cần sự đồng ý của cha mẹ và nguyện vọng của con nếu con đủ tuổi theo quy định. Hãy hỏi cơ quan hộ tịch.
Người nuôi con đưa con ra nước ngoài sống có cần hỏi người kia không?
Đây là trường hợp ảnh hưởng lớn tới quyền thăm con của người kia và có thể phát sinh tranh chấp. Nên thoả thuận bằng văn bản trước hoặc hỏi luật sư về thủ tục xuất cảnh cho trẻ.
