Pháp luật chỉ công nhận hai người là vợ chồng khi họ đã đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền, thường là uỷ ban cấp xã nơi cư trú của một trong hai người. Đám cưới dù có mấy trăm mâm cỗ cũng không thay được tờ giấy đăng ký, và thiếu nó thì quyền về tài sản, thừa kế, nuôi con của hai người không được bảo vệ như quyền của vợ chồng.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Ở nhiều vùng quê, đám cưới mới là chuyện lớn, còn đăng ký thì để khi nào rảnh. Tập này mình nói vì sao cái khi nào rảnh đó có thể rất đắt.
Đám cưới và đăng ký kết hôn khác nhau thế nào?
Đám cưới là nghi lễ của gia đình và cộng đồng, có ý nghĩa văn hoá rất lớn. Nó cho làng xóm biết hai người đã thành vợ chồng.
Đăng ký kết hôn là thủ tục pháp lý. Cán bộ hộ tịch kiểm tra điều kiện, hai người ký vào sổ và nhận giấy chứng nhận kết hôn. Từ thời điểm đó, quan hệ vợ chồng mới phát sinh trước pháp luật.
Hai việc này không phụ thuộc nhau. Có cặp đăng ký trước rồi vài tháng sau mới cưới, có cặp cưới xong nhiều năm vẫn chưa đăng ký.
Luật hôn nhân và gia đình nói rõ: nam nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng, trừ một số trường hợp chung sống từ rất lâu theo quy định chuyển tiếp.
Điều kiện để được đăng ký kết hôn
Theo luật hiện hành, nam phải từ đủ hai mươi tuổi, nữ từ đủ mười tám tuổi. Việc kết hôn phải do hai người tự nguyện quyết định, không ai được ép buộc hay cản trở.
Hai người không bị mất năng lực hành vi dân sự, và không thuộc các trường hợp cấm như đang có vợ hoặc có chồng, có cùng dòng máu trực hệ, có họ trong phạm vi ba đời, hay từng là cha mẹ nuôi với con nuôi.
Luật cũng không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính. Đây là quy định hiện hành, mình nêu để bạn biết khi tìm hiểu thủ tục.
Những điều kiện này được cán bộ hộ tịch kiểm khi nhận hồ sơ, nên nếu ai đó thuộc diện cấm mà cố khai gian, việc kết hôn có thể bị huỷ về sau.
Thủ tục đăng ký diễn ra thế nào?
Hai người tới uỷ ban cấp xã nơi một trong hai người cư trú, mang giấy tờ tuỳ thân, tờ khai đăng ký kết hôn. Nếu một người cư trú ở nơi khác, thường cần giấy xác nhận tình trạng hôn nhân do nơi đó cấp.
Nhiều địa phương đã cho nộp hồ sơ trực tuyến qua cổng dịch vụ công, rồi hẹn ngày hai người cùng có mặt ký sổ và nhận giấy. Việc ký phải có mặt cả hai, không uỷ quyền được.
Kết hôn có yếu tố nước ngoài có thủ tục và cơ quan giải quyết riêng, giấy tờ phức tạp hơn, nhiều khi cần hợp pháp hoá lãnh sự và dịch thuật. Nên hỏi trước nơi tiếp nhận để chuẩn bị đủ.
Thủ tục đăng ký kết hôn trong nước nhìn chung đơn giản, nhanh, chi phí thấp hoặc miễn lệ phí tuỳ trường hợp. Không có lý do thực tế nào để trì hoãn nó quá lâu.
Không đăng ký thì chuyện gì có thể xảy ra?
Hãy hình dung một chị đã cưới, sống chung, cùng chồng làm ăn, mua được mảnh đất đứng tên anh. Không đăng ký kết hôn. Khi anh mất, chị không nằm trong hàng thừa kế của anh như một người vợ.
Hoặc hai người chia tay. Tài sản không được chia theo nguyên tắc tài sản chung vợ chồng, mà chia theo thoả thuận hoặc theo phần đóng góp mà mỗi người chứng minh được. Người ở nhà chăm con thường thiệt.
Con cái thì vẫn được bảo vệ đầy đủ quyền với cha mẹ. Nhưng làm giấy khai sinh có tên cha có thể cần thêm thủ tục nhận cha con, nhất là khi người cha vắng mặt hoặc không hợp tác.
Còn trong đời thường, thiếu giấy đăng ký làm khó rất nhiều việc nhỏ: vay ngân hàng chung, ký giấy tờ ở bệnh viện, thủ tục bảo hiểm cho người thân.
Đăng ký muộn có được không?
Được. Nếu hai người đã cưới, đã sống chung mà chưa đăng ký, cứ tới uỷ ban cấp xã đăng ký như bình thường. Quan hệ vợ chồng được tính từ ngày đăng ký, không tính lùi về ngày cưới.
Vì thế những tài sản tạo ra trước ngày đăng ký có thể không được coi là tài sản chung vợ chồng một cách đương nhiên. Nếu cần, hai người có thể lập văn bản thoả thuận về những tài sản đó.
Nếu trong lúc chưa đăng ký đã có con, hãy hỏi cán bộ hộ tịch về việc kết hợp đăng ký nhận cha con hoặc bổ sung thông tin người cha trong giấy khai sinh.
Bài này nói chung, mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng. Câu hỏi để lại cho bạn: trong những người thân của mình, có ai đang sống như vợ chồng nhiều năm mà chưa từng có tờ giấy đó không?
Câu hỏi thường gặp
Đăng ký kết hôn có cần bố mẹ đồng ý không?
Không. Luật đòi việc kết hôn do hai người tự nguyện quyết định khi đủ tuổi và đủ điều kiện. Sự đồng ý của gia đình có ý nghĩa tình cảm nhưng không phải điều kiện pháp lý.
Kết hôn khi chưa đủ tuổi thì sao?
Đó là tảo hôn, bị pháp luật cấm và có thể bị xử lý. Việc kết hôn khi chưa đủ tuổi có thể bị toà án huỷ theo yêu cầu của người có quyền.
Hai người ở hai tỉnh khác nhau thì đăng ký ở đâu?
Có thể đăng ký ở uỷ ban cấp xã nơi một trong hai người cư trú. Người còn lại thường cần giấy xác nhận tình trạng hôn nhân do nơi mình cư trú cấp.
Giấy chứng nhận kết hôn bị mất có xin lại được không?
Được. Bạn có thể đề nghị cấp bản sao trích lục từ sổ đăng ký kết hôn tại nơi đã đăng ký hoặc qua cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử theo quy định.
Đã đăng ký kết hôn nhưng chưa làm đám cưới thì có là vợ chồng chưa?
Rồi. Về mặt pháp luật, hai người là vợ chồng từ ngày đăng ký kết hôn, bất kể đã tổ chức đám cưới hay chưa.
