Người thừa kế chỉ phải trả nợ của người mất trong phạm vi di sản mà người đó để lại, chứ không phải lấy tiền lương hay tài sản riêng của mình ra trả. Nợ được thanh toán từ di sản trước khi chia, và nếu di sản không đủ thì phần nợ còn lại không chuyển sang người thừa kế.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Sau đám tang, có gia đình nhận được những cuộc gọi đòi nợ dồn dập, có người còn bị doạ phải trả thay cha mẹ. Tập này mình nói rõ ranh giới trách nhiệm, để bạn không trả những gì luật không bắt trả, và cũng không né những gì phải làm.
Nguyên tắc: nợ đi theo di sản
Luật dân sự quy định những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại.
Hình dung người cha mất để lại một căn nhà trị giá một khoản và khoản nợ ngân hàng nhỏ hơn giá trị căn nhà. Nợ được trả từ căn nhà, phần còn lại mới chia cho các con.
Còn nếu khoản nợ lớn hơn giá trị căn nhà, phần vượt quá không chuyển thành nợ của các con. Chủ nợ chỉ được thanh toán tối đa bằng giá trị di sản.
Đây là nguyên tắc quan trọng mà người đòi nợ đôi khi cố tình lờ đi. Con cái không có nghĩa vụ đạo đức nào được biến thành nghĩa vụ pháp lý vượt quá di sản.
Tất nhiên, nhiều người con vẫn tự nguyện trả nợ cho cha mẹ vì chữ tín của gia đình. Đó là lựa chọn đáng quý, nhưng là lựa chọn của bạn, không phải điều ai được ép bạn làm.
Nếu di sản đã chia rồi thì sao?
Nếu di sản đã chia mà còn nợ chưa trả, mỗi người thừa kế chịu trách nhiệm tương ứng với phần di sản mình đã nhận.
Ví dụ ba anh em chia đều một mảnh đất, rồi xuất hiện khoản nợ của cha. Mỗi người có thể phải góp một phần ba khoản nợ, nhưng không vượt quá giá trị phần đất mình đã nhận.
Vì vậy trước khi chia di sản, nên tìm hiểu kỹ người mất còn nợ ai, có đang vay ngân hàng, có đứng ra bảo lãnh cho ai không. Chia xong mới phát hiện nợ thì việc hoàn trả rắc rối hơn nhiều.
Thủ tục công chứng có bước niêm yết công khai cũng là một cách để chủ nợ biết và lên tiếng kịp thời.
Thứ tự thanh toán từ di sản
Trước khi chia, di sản được dùng để thanh toán các khoản theo một thứ tự luật định. Đứng đầu là chi phí hợp lý cho việc mai táng, rồi tới tiền cấp dưỡng còn thiếu, các khoản trợ cấp cho người sống nương nhờ, tiền công lao động.
Sau đó mới tới tiền bồi thường thiệt hại, thuế và các khoản phải nộp Nhà nước, các khoản nợ khác với cá nhân, tổ chức, tiền phạt, và các chi phí khác.
Thứ tự này có ý nghĩa khi di sản không đủ trả hết. Khoản đứng trước được trả trước.
Bạn không cần thuộc lòng thứ tự này. Điều cần nhớ là chi phí tang lễ hợp lý được ưu tiên, và người lo tang lễ có quyền được hoàn lại từ di sản.
Chủ nợ có bao lâu để đòi?
Luật dân sự quy định thời hiệu để người có quyền yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản do người chết để lại. Theo luật hiện hành là ba năm kể từ thời điểm mở thừa kế, tức ngày người đó mất. Hãy kiểm lại quy định đang có hiệu lực.
Quá thời hiệu, nếu người thừa kế yêu cầu áp dụng thời hiệu tại toà, chủ nợ có thể mất quyền khởi kiện đòi.
Điều này không có nghĩa là nên né tránh. Nếu khoản nợ có thật và có giấy tờ, cách làm tử tế và an toàn là cùng chủ nợ xác định số nợ, rồi thoả thuận cách trả từ di sản.
Với khoản vay ngân hàng có tài sản thế chấp, ngân hàng thường có quyền xử lý tài sản thế chấp. Gia đình có thể đề nghị được tiếp tục trả nợ để giữ tài sản, hãy làm việc sớm với ngân hàng.
Khi bị đòi nợ thay một cách sai luật
Có những người đòi nợ gọi điện doạ dẫm, đến nhà làm ầm, đòi con cái phải trả toàn bộ nợ của cha mẹ, kể cả khi người mất không để lại gì.
Bạn có quyền yêu cầu họ đưa ra giấy tờ chứng minh khoản nợ, và nói rõ rằng nghĩa vụ chỉ trong phạm vi di sản. Ghi lại các cuộc gọi, tin nhắn đe doạ.
Nếu bị đe doạ, khủng bố tinh thần, xâm phạm chỗ ở, hãy báo công an. Đòi nợ bằng cách đe doạ có thể vi phạm pháp luật, còn dịch vụ đòi nợ thuê đã bị cấm kinh doanh.
Nếu không chắc về trách nhiệm của mình, hãy mang giấy tờ tới luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý. Câu hỏi cho bạn: bạn có biết hết những khoản nợ và bảo lãnh của cha mẹ mình không?
Câu hỏi thường gặp
Từ chối nhận di sản thì có phải trả nợ của người mất không?
Nếu từ chối nhận di sản hợp lệ, bạn không nhận gì từ di sản nên cũng không phải thực hiện nghĩa vụ tài sản của người mất từ phần đó. Việc từ chối phải đúng thủ tục và không nhằm trốn nợ của chính mình.
Vợ có phải trả nợ của chồng đã mất không?
Nếu khoản nợ là nợ chung của vợ chồng, như vay để lo cho gia đình, người vợ vẫn có nghĩa vụ với tư cách người cùng vay. Nếu là nợ riêng của chồng, nó được trả từ di sản của chồng.
Người mất có thẻ tín dụng còn dư nợ thì xử lý thế nào?
Ngân hàng sẽ yêu cầu thanh toán từ di sản. Gia đình nên báo cho ngân hàng việc chủ thẻ đã mất, yêu cầu khoá thẻ và cung cấp bảng kê dư nợ.
Khoản vay có mua bảo hiểm thì bảo hiểm có trả thay không?
Nếu khoản vay có mua bảo hiểm và sự kiện qua đời nằm trong phạm vi bảo hiểm, công ty bảo hiểm có thể chi trả dư nợ. Hãy tìm hợp đồng bảo hiểm và liên hệ sớm.
Có nên trả nợ trước khi làm thủ tục thừa kế không?
Thường nên xác định rõ các khoản nợ và thống nhất giữa những người thừa kế trước. Một người tự ý dùng tiền riêng trả nợ thì nên giữ chứng từ để được hoàn lại từ di sản.
