Trước khi ký một hợp đồng, bạn cần soi kỹ năm chỗ: ai thật sự là bên ký và họ có quyền ký không, đối tượng và giá có rõ không, thời hạn và mốc giao nhận, điều khoản phạt và bồi thường, và cách chấm dứt cũng như nơi giải quyết tranh chấp. Đọc chậm năm chỗ này mất nửa tiếng, còn bỏ qua nó có thể mất nhiều năm.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Phần lớn chúng ta ký hợp đồng như ký nhận bưu phẩm, lật nhanh tới trang cuối rồi ký. Tập này mình sẽ chỉ cho bạn một thứ tự đọc, để dù không học luật, bạn vẫn biết chỗ nào cần dừng lại hỏi.
Người ký bên kia có đúng là người có quyền ký?
Câu hỏi đầu tiên không nằm trong nội dung mà nằm ở dòng thông tin các bên. Với công ty, người ký phải là người đại diện theo pháp luật, hoặc người được uỷ quyền bằng văn bản.
Một trưởng phòng kinh doanh nhiệt tình ký hợp đồng mà không có giấy uỷ quyền là chuyện rất hay gặp. Khi có tranh chấp, công ty có thể nói người đó không đại diện cho họ.
Với cá nhân, hãy đối chiếu căn cước với người ngồi trước mặt. Nếu tài sản là của chung vợ chồng hay của cả gia đình, cần chữ ký hoặc uỷ quyền của tất cả những người có quyền.
Bạn hoàn toàn có thể lịch sự xin xem giấy uỷ quyền hoặc giấy đăng ký doanh nghiệp. Người làm ăn tử tế không phật ý vì câu hỏi này.
Đối tượng, giá và thời hạn đã đủ rõ chưa?
Đọc phần đối tượng như thể bạn là người lạ không biết gì về thương vụ. Hàng gì, quy cách ra sao, bao nhiêu, giao ở đâu. Nếu một người lạ đọc mà không hình dung được, hợp đồng đang quá mơ hồ.
Với giá, hãy xem giá đã gồm thuế chưa, gồm vận chuyển, lắp đặt chưa, có điều khoản tăng giá không. Câu giá có thể điều chỉnh theo thị trường mà không nói điều chỉnh theo cách nào là một tấm séc trắng.
Thời hạn cần có ngày cụ thể hoặc cách tính rõ ràng, như ba mươi ngày kể từ ngày nhận đủ tạm ứng. Chữ sớm nhất có thể hay trong thời gian hợp lý là nguồn gốc của rất nhiều cuộc cãi nhau.
Cũng xem kỹ điều kiện nghiệm thu: ai kiểm, kiểm theo tiêu chí nào, bao lâu thì coi như đã nhận. Có hợp đồng ghi quá vài ngày không phản hồi thì coi như đồng ý, rất dễ làm bạn mất quyền khiếu nại.
Phạt vi phạm và bồi thường: đọc cả hai chiều
Đây là chỗ nhiều người chỉ đọc một chiều, tức là xem mình được phạt bên kia thế nào. Hãy đọc ngược lại: nếu chính mình chậm một ngày thì mất bao nhiêu.
Phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại là hai thứ khác nhau. Phạt là khoản hai bên định trước, không cần chứng minh thiệt hại. Bồi thường là đền đúng thiệt hại thực tế, và phải chứng minh được.
Luật dân sự cho phép hai bên thoả thuận mức phạt. Trong hoạt động thương mại giữa các doanh nghiệp, luật thương mại có giới hạn trần cho mức phạt, nên khi ký với công ty, đừng tin ngay con số phạt thật cao được ghi trong hợp đồng.
Một điều khoản đáng ngờ là chỉ một bên được phạt, bên kia thì không. Nếu thấy bất cân xứng như vậy, hãy đề nghị sửa cho hai chiều ngang nhau.
Chấm dứt hợp đồng và nơi giải quyết tranh chấp
Hợp đồng nào cũng nên trả lời câu hỏi: nếu muốn ra, ra bằng cách nào. Có được đơn phương chấm dứt không, phải báo trước bao lâu, tiền đã trả xử lý ra sao.
Thiếu điều khoản này, bạn có thể bị trói vào một hợp đồng thuê kéo dài nhiều năm mà không có lối thoát hợp pháp, hoặc ngược lại, bị bên kia chấm dứt bất ngờ.
Điều khoản giải quyết tranh chấp nói nơi hai bên sẽ đem nhau ra. Có thể là toà án, có thể là trọng tài thương mại. Trọng tài thường nhanh nhưng phí cao, và phán quyết không được kháng cáo như bản án sơ thẩm.
Hãy để ý nếu hợp đồng chọn toà án hay trọng tài ở một thành phố xa nơi bạn sống. Riêng chi phí đi lại đã đủ làm nhiều người bỏ cuộc trước khi bắt đầu.
Phụ lục, chữ nhỏ và mấy thói quen nên có
Phụ lục là một phần của hợp đồng, có giá trị như hợp đồng. Rất nhiều điều quan trọng như bảng giá chi tiết, tiến độ, điều kiện bảo hành nằm trong phụ lục chứ không nằm trong bản chính.
Hãy ký nháy từng trang và giữ một bản gốc có đủ chữ ký. Nếu có trang bị sửa tay, hai bên cùng ký bên cạnh chỗ sửa.
Đừng ký khi đang vội, đang mệt, hay đang bị thúc ép vì khuyến mãi chỉ còn hôm nay. Một hợp đồng tốt vẫn tốt vào ngày mai.
Với hợp đồng lớn như góp vốn, mua bán nhà, thuê mặt bằng dài hạn, bỏ ra một khoản phí để luật sư đọc trước thường rẻ hơn nhiều so với một vụ tranh chấp. Lần tới, thử đọc từ trang cuối lên trang đầu, bạn sẽ ngạc nhiên vì những gì mình từng bỏ qua.
Câu hỏi thường gặp
Có nên ký hợp đồng mà bên kia gửi qua thư điện tử rồi mới gửi bản gốc sau?
Có thể, nhưng hãy giữ lại bản điện tử đã nhận và đối chiếu từng trang khi bản gốc tới. Nếu thấy bản gốc khác bản điện tử, đừng ký cho tới khi hai bên thống nhất.
Ký nháy là gì và có bắt buộc không?
Ký nháy là chữ ký ngắn ở từng trang để xác nhận trang đó thuộc bộ hợp đồng đã thống nhất. Luật không bắt buộc với mọi hợp đồng, nhưng nó giúp tránh việc bị tráo trang về sau.
Điều khoản bất khả kháng có ý nghĩa gì với người ký?
Bất khả kháng là sự kiện khách quan không lường trước và không khắc phục được dù đã cố gắng, như thiên tai lớn. Khi xảy ra, bên bị ảnh hưởng có thể được miễn trách nhiệm, nên hãy xem hợp đồng định nghĩa nó rộng hay hẹp.
Hợp đồng không ghi ngày ký có sao không?
Thiếu ngày ký làm khó xác định thời điểm hợp đồng có hiệu lực và các mốc thời hạn tính từ đâu. Nên ghi rõ ngày ký và ngày có hiệu lực nếu hai ngày này khác nhau.
Có được sửa hợp đồng sau khi đã ký không?
Được, nếu hai bên đồng ý. Cách làm thông thường là ký phụ lục sửa đổi hoặc bổ sung, ghi rõ sửa điều nào và từ ngày nào. Đừng sửa tay lên bản cũ mà không có chữ ký của cả hai bên.
