Người chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng vẫn có thể phải chịu trách nhiệm, dù không phải người viết ra: bị xử phạt hành chính, buộc gỡ bỏ và cải chính, bồi thường nếu gây thiệt hại cho người khác, và trong trường hợp nghiêm trọng còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Bấm chia sẻ là một hành vi đăng tải lại thông tin, không phải một cái chạm vô can.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Mỗi ngày mình nhận hàng chục tin nhắn chuyển tiếp trong nhóm gia đình, nhóm cơ quan. Tập này không nhằm làm bạn sợ chia sẻ, mà giúp bạn có thêm vài giây dừng lại trước khi bấm.
Vì sao người chia sẻ cũng có trách nhiệm?
Một tin sai do một người viết có thể chỉ tới vài chục người. Khi hàng nghìn người chia sẻ, nó tới hàng triệu người. Tác hại nằm ở sự lan truyền, và mỗi lần chia sẻ là một mắt xích.
Quy định về quản lý thông tin trên mạng xử phạt cả hành vi cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự của cá nhân.
Mức độ xử lý phụ thuộc vào tính chất thông tin, mức độ lan truyền và hậu quả. Một người chia sẻ trong nhóm nhỏ rồi gỡ ngay khi biết sai khác với người cố tình chia sẻ để câu tương tác.
Với những tin gây hoang mang như dịch bệnh, thiên tai, an toàn thực phẩm, hậu quả xã hội lớn hơn, nên cơ quan chức năng thường xử lý nghiêm hơn.
Bày tỏ ý kiến khác với loan tin sai
Bạn có quyền bày tỏ quan điểm, khen chê, đặt câu hỏi. Nói rằng mình thấy món ăn này không ngon là ý kiến. Nói rằng quán này dùng thịt ôi khi không có căn cứ là đưa thông tin sai.
Ranh giới nằm ở chỗ bạn đang khẳng định một sự kiện hay đang nói cảm nhận của mình. Khẳng định sự kiện thì phải có căn cứ.
Những câu như nghe nói, hình như, ai đó bảo không làm mình an toàn hơn nếu nội dung phía sau là bịa đặt về một người cụ thể. Nó chỉ cho thấy bạn biết mình chưa chắc mà vẫn đăng.
Đặt câu hỏi một cách trung thực, như có ai biết tin này đúng không, thường an toàn hơn chia sẻ kèm lời khẳng định.
Năm câu hỏi trước khi bấm chia sẻ
Nguồn tin từ đâu? Một trang chính thức của cơ quan nhà nước, một tờ báo có tên tuổi, hay một tài khoản vô danh chỉ đăng ảnh chụp màn hình?
Tin có ngày tháng không? Rất nhiều tin cũ của nhiều năm trước được chia sẻ lại như tin mới. Ảnh có đúng nơi, đúng thời điểm không? Tìm kiếm ngược hình ảnh thường cho ra câu trả lời nhanh.
Tin có đánh vào cảm xúc mạnh như sợ hãi, phẫn nộ, thương xót, kèm lời kêu gọi chia sẻ gấp không? Đó là dấu hiệu quen thuộc của tin giả và tin câu tương tác.
Câu hỏi cuối cùng: nếu tin này sai, ai sẽ bị tổn thương? Nếu câu trả lời là một người cụ thể, một cửa hàng cụ thể, hãy dừng lại cho tới khi chắc chắn.
Lỡ chia sẻ tin sai thì làm gì?
Gỡ bài ngay khi biết thông tin không đúng. Đừng chỉ gỡ lặng lẽ, nếu đã lan rộng thì đăng một dòng cải chính để những người đã xem biết.
Nếu tin sai liên quan tới một người hay một cửa hàng cụ thể, một lời xin lỗi thẳng thắn thường giúp làm dịu, và cũng thể hiện thiện chí của bạn nếu sự việc bị xem xét sau này.
Nếu nhận được giấy mời làm việc của cơ quan chức năng, hãy hợp tác, trình bày trung thực, và nhờ luật sư nếu vụ việc nghiêm trọng.
Thiện chí khắc phục là yếu tố được xem xét khi quyết định hình thức và mức độ xử lý.
Mình kể một chuyện hay gặp: một người chia sẻ bài tố một quán ăn bán đồ bẩn, kèm ảnh. Hoá ra ảnh chụp ở một quán khác, tỉnh khác. Quán bị nêu tên vắng khách cả tháng. Người chia sẻ không có ác ý, nhưng thiệt hại thì có thật, và chủ quán hoàn toàn có quyền yêu cầu bồi thường từ những người đã lan truyền.
Nhóm chat gia đình và người lớn tuổi
Nhóm gia đình là nơi tin sai về sức khoẻ, mẹo chữa bệnh, cảnh báo lừa đảo giả lan nhanh nhất, vì ai cũng muốn bảo vệ người thân.
Khi bố mẹ chuyển một tin sai, đừng chế giễu. Hãy gửi kèm nguồn đúng, nhẹ nhàng nói tin này đã được kiểm chứng là không đúng.
Có thể cùng nhau đặt một quy ước nhỏ: tin về sức khoẻ thì hỏi bác sĩ trong nhà hoặc tra nguồn chính thức trước khi làm theo.
Câu hỏi để lại: tin gần nhất bạn chuyển tiếp trong nhóm gia đình, bạn đã kiểm tra nguồn chưa?
Câu hỏi thường gặp
Thả biểu tượng cảm xúc vào bài tin giả có bị xử lý không?
Thả biểu tượng cảm xúc thường không được coi là đăng tải lại thông tin. Rủi ro pháp lý chủ yếu nằm ở việc chia sẻ, đăng lại, hoặc bình luận thêm thông tin sai.
Chia sẻ trong nhóm kín có an toàn hơn không?
Nhóm kín vẫn là nơi thông tin được lan truyền tới nhiều người. Chia sẻ tin sai trong nhóm kín vẫn có thể bị xem xét, nhất là khi nó gây thiệt hại cho người khác.
Báo chí đưa tin sai rồi mình chia sẻ lại thì sao?
Khi bạn chia sẻ thông tin từ nguồn có uy tín một cách thiện chí, mức độ lỗi khác hẳn so với tự bịa hoặc chia sẻ từ nguồn vô danh. Khi biết tin đã được cải chính, hãy cập nhật hoặc gỡ.
Làm sao báo một tin giả cho cơ quan chức năng?
Bạn có thể báo cáo với nền tảng, và gửi phản ánh tới các kênh tiếp nhận thông tin sai sự thật của cơ quan quản lý nhà nước về thông tin. Lưu đường dẫn và ảnh chụp kèm theo.
Chia sẻ tin cảnh báo lừa đảo nhưng tin đó không đúng thì sao?
Dù có ý tốt, tin cảnh báo sai vẫn có thể gây hoang mang hoặc làm hại người bị nêu tên. Hãy kiểm tra trên kênh chính thức của cơ quan công an hoặc ngân hàng trước khi chuyển tiếp.
