Người sử dụng lao động không được giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động, và không được yêu cầu người lao động nộp tiền hay tài sản để bảo đảm thực hiện hợp đồng. Khi bị nợ lương, trả lương không đủ hoặc không đúng hạn, người lao động có quyền nghỉ việc ngay mà không cần báo trước, và có quyền yêu cầu trả đủ qua hoà giải hoặc toà án.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Những chuyện này hay xảy ra với lao động trẻ, mới ra trường, đi làm xa nhà. Tập này mình nói rõ những điều cấm, những dấu hiệu lừa đảo, và các bước đòi lương.
Giữ bằng gốc và căn cước là bị cấm
Bộ luật lao động cấm người sử dụng lao động giữ bản chính giấy tờ tuỳ thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động khi giao kết hoặc thực hiện hợp đồng.
Lý do giữ bằng thường được đưa ra là để bạn không nghỉ ngang. Nhưng chính việc giữ đó làm bạn mất tự do lựa chọn việc làm, nên luật cấm.
Công ty có thể xem bản chính để đối chiếu rồi trả lại ngay, hoặc nhận bản sao có chứng thực. Thế là đủ cho mục đích tuyển dụng.
Nếu đang bị giữ, hãy yêu cầu trả lại bằng văn bản. Không được trả thì báo cơ quan quản lý lao động ở địa phương, việc giữ giấy tờ có thể bị xử phạt.
Bắt nộp tiền cọc khi đi làm
Luật cũng cấm buộc người lao động thực hiện biện pháp bảo đảm bằng tiền hoặc tài sản khác cho việc thực hiện hợp đồng lao động. Tiền cọc đồng phục, tiền giữ chỗ, tiền ký quỹ để không nghỉ ngang đều thuộc diện này.
Đồng phục và dụng cụ lao động cần cho công việc thường là trách nhiệm của người sử dụng lao động. Nếu có thoả thuận khác, nó không được biến thành khoản cọc giữ chân.
Riêng việc đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng có quy định riêng về các khoản tiền được thu, bạn cần hỏi cơ quan quản lý.
Bị thu cọc trái quy định, bạn có quyền yêu cầu trả lại. Giữ biên nhận, tin nhắn, chứng từ chuyển tiền.
Mình hay nghe câu: cọc để em yên tâm thôi, làm đủ sáu tháng anh trả. Câu đó nghe hợp tình, nhưng nó đặt bạn vào thế mất tiền nếu công việc không như hứa hẹn, hoặc nếu chính chủ cơ sở đóng cửa. Lời hứa trả lại cọc không làm khoản cọc trở nên hợp pháp.
Dấu hiệu lừa đảo tuyển dụng
Có những tin tuyển dụng không nhằm tuyển người mà nhằm thu tiền: phí hồ sơ, phí đào tạo, phí giữ chỗ, rồi biến mất. Lương hứa hẹn cao bất thường cho việc nhẹ là dấu hiệu đầu tiên.
Dấu hiệu thứ hai là bị yêu cầu chuyển tiền trước khi có hợp đồng, hoặc bị đòi làm nhiệm vụ trực tuyến, nạp tiền để nhận hoa hồng. Đây là kiểu lừa đảo rất phổ biến, không phải công việc.
Dấu hiệu thứ ba là nơi phỏng vấn không rõ địa chỉ, người tuyển không cho biết tên doanh nghiệp, hoặc doanh nghiệp không tra được thông tin đăng ký.
Nếu đã chuyển tiền và mất liên lạc, hãy trình báo công an kèm chứng từ. Đừng chuyển thêm tiền để lấy lại tiền, đó là cái bẫy thứ hai.
Bị nợ lương: các bước theo thứ tự
Bước một, tính rõ số tiền bị nợ: lương tháng nào, làm thêm giờ, phụ cấp, dựa vào hợp đồng và bảng chấm công. Con số rõ ràng giúp bạn nói chuyện có sức nặng.
Bước hai, gửi yêu cầu bằng văn bản hoặc thư điện tử cho người có thẩm quyền, nêu số tiền và thời hạn trả. Giữ bản đã gửi.
Bước ba, nếu có công đoàn cơ sở, nhờ họ đại diện làm việc. Nếu nhiều người cùng bị nợ, nên cùng làm, vì sức nặng của tập thể lớn hơn và chứng cứ đối chiếu được.
Bước bốn, gửi yêu cầu tới hoà giải viên lao động hoặc cơ quan quản lý lao động ở địa phương. Không xong thì khởi kiện ra toà án. Với tranh chấp lao động cá nhân, có thời hiệu yêu cầu, hãy hỏi để không lỡ hạn.
Nghỉ ngay có làm mất quyền đòi lương không?
Không. Khi không được trả lương đầy đủ hoặc đúng hạn, người lao động được đơn phương chấm dứt hợp đồng mà không cần báo trước, trừ trường hợp bất khả kháng theo luật.
Nghỉ theo căn cứ này là nghỉ đúng luật, nên bạn vẫn được hưởng các khoản như trợ cấp thôi việc nếu đủ điều kiện, và công ty vẫn phải trả hết lương còn nợ.
Ngoài ra, khi trả lương chậm quá một khoảng thời gian luật định, người sử dụng lao động còn phải đền bù thêm một khoản tiền theo lãi suất do luật quy định.
Hãy giữ chứng cứ về việc bị nợ lương trước khi nghỉ. Câu hỏi để lại: bạn có đang giữ một bản hợp đồng lao động có chữ ký của cả hai bên không?
Câu hỏi thường gặp
Công ty trả lương bằng tiền mặt không có phiếu thì đòi thế nào?
Hãy tự ghi lại ngày nhận và số tiền, nhắn tin xác nhận với người trả lương. Bảng chấm công, lời đồng nghiệp, tin nhắn giao việc cũng là chứng cứ chứng minh bạn đã làm việc.
Công ty phá sản thì lương bị nợ có được ưu tiên không?
Trong thủ tục phá sản, các khoản nợ lương và quyền lợi của người lao động được xếp ở thứ tự ưu tiên thanh toán cao. Hãy gửi giấy đòi nợ đúng hạn cho người quản lý tài sản.
Không có hợp đồng lao động thì có đòi lương được không?
Được. Quan hệ lao động có thể được chứng minh qua việc làm thực tế, trả lương, quản lý, điều hành. Việc không ký hợp đồng là lỗi của người sử dụng lao động trong nhiều trường hợp.
Bị trừ lương vì làm hỏng đồ có đúng không?
Người lao động làm hư hỏng tài sản do lỗi của mình có thể phải bồi thường, nhưng có giới hạn mức khấu trừ hằng tháng và phải theo thủ tục. Trừ lương tuỳ tiện để phạt là không đúng.
Ai có thể giúp người lao động miễn phí?
Công đoàn, cơ quan quản lý lao động địa phương, hoà giải viên lao động và trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước với người thuộc diện được trợ giúp đều có thể hỗ trợ không mất phí.
