Khởi kiện một vụ án dân sự đi qua các bước chính: chuẩn bị đơn khởi kiện và chứng cứ, xác định đúng toà án có thẩm quyền, nộp đơn và tạm ứng án phí, toà thụ lý, giai đoạn chuẩn bị xét xử có hoà giải, phiên toà sơ thẩm, rồi kháng cáo nếu không đồng ý. Thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm theo luật hiện hành thường là mười lăm ngày kể từ ngày tuyên án.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Với nhiều người, toà án là nơi xa lạ và đáng sợ. Tập này không thay được luật sư, nhưng giúp bạn hình dung con đường phía trước để bớt hoang mang.
Trước khi viết đơn: kiểm ba điều
Thứ nhất, tranh chấp của bạn có thuộc thẩm quyền của toà án không, hay phải qua thủ tục khác trước như hoà giải ở xã với tranh chấp đất đai, hay trọng tài nếu hợp đồng đã chọn trọng tài.
Thứ hai, thời hiệu khởi kiện còn không. Mỗi loại tranh chấp có thời hiệu riêng, như tranh chấp hợp đồng thường là ba năm. Quá thời hiệu, nếu bên kia yêu cầu áp dụng, toà có thể đình chỉ.
Thứ ba, bạn có đủ chứng cứ để chứng minh yêu cầu của mình không. Nguyên tắc là ai yêu cầu thì người đó phải chứng minh. Toà án chỉ hỗ trợ thu thập chứng cứ khi bạn đã cố gắng mà không tự thu thập được, và phải có đơn đề nghị.
Ba điều này nên được luật sư hoặc trung tâm trợ giúp pháp lý xem trước, vì sai ở bước này có thể làm hỏng cả vụ kiện.
Đơn khởi kiện và nộp ở đâu
Đơn khởi kiện cần ghi ngày tháng, tên toà án nhận đơn, thông tin người khởi kiện, người bị kiện, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, nội dung yêu cầu, và danh mục tài liệu kèm theo. Nhiều toà có mẫu đơn sẵn.
Yêu cầu phải cụ thể: buộc ông A trả số tiền bao nhiêu, buộc bà B trả lại tài sản gì. Đơn ghi chung chung như đề nghị toà xem xét công bằng rất khó xử lý.
Toà có thẩm quyền thường là toà nơi bị đơn cư trú, làm việc, hoặc nơi có bất động sản nếu tranh chấp về bất động sản. Hệ thống toà án đã được tổ chức lại, nên hãy hỏi trước toà nào nhận đơn ở khu vực của bạn.
Có thể nộp trực tiếp, gửi qua bưu chính, hoặc nộp trực tuyến nếu toà có cổng tiếp nhận. Giữ lại biên nhận nộp đơn.
Từ thụ lý tới phiên toà
Sau khi xem đơn, toà có thể yêu cầu sửa đổi, bổ sung, trả lại đơn, hoặc thông báo nộp tạm ứng án phí. Nộp xong và nộp biên lai cho toà thì vụ án được thụ lý.
Giai đoạn chuẩn bị xét xử, toà thu thập chứng cứ, lấy lời khai, có thể xem xét tại chỗ, định giá tài sản, và tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hoà giải.
Nếu hoà giải thành, toà lập biên bản và sau một thời gian ra quyết định công nhận sự thoả thuận. Nếu không thành, toà đưa vụ án ra xét xử.
Trong suốt quá trình, hãy đi đúng hẹn, mang giấy triệu tập, giấy tờ tuỳ thân. Vắng mặt không lý do có thể khiến đơn của bạn bị coi như từ bỏ.
Cập nhật địa chỉ liên lạc với toà nếu bạn chuyển nhà. Rất nhiều người lỡ giấy triệu tập chỉ vì thư gửi về địa chỉ cũ, rồi mới biết vụ việc của mình đã bị đình chỉ.
Phiên sơ thẩm và kháng cáo
Tại phiên toà, các bên trình bày yêu cầu, chứng cứ, tranh luận. Hội đồng xét xử nghị án rồi tuyên án. Bạn nên trình bày ngắn gọn, đúng trọng tâm, bám vào chứng cứ.
Không đồng ý với bản án sơ thẩm, bạn có quyền kháng cáo trong thời hạn luật định, thường là mười lăm ngày kể từ ngày tuyên án, hoặc từ ngày nhận bản án nếu vắng mặt có lý do.
Kháng cáo cần đơn nêu rõ phần bản án không đồng ý và lý do, kèm tạm ứng án phí phúc thẩm. Toà cấp phúc thẩm sẽ xét lại.
Bản án có hiệu lực pháp luật khi hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị mà không ai kháng cáo, hoặc sau khi có bản án phúc thẩm.
Án phí và những chi phí khác
Người khởi kiện phải tạm ứng án phí khi toà yêu cầu. Khi có bản án, bên thua thường chịu án phí. Mức án phí theo quy định của Nhà nước, có loại tính theo giá trị tranh chấp.
Một số người được miễn hoặc giảm án phí, như người thuộc hộ nghèo, người cao tuổi, người khuyết tật, người lao động khởi kiện đòi lương, bảo hiểm, bồi thường, và một số trường hợp khác. Hãy làm đơn đề nghị miễn kèm giấy tờ chứng minh.
Ngoài án phí còn có chi phí định giá, giám định, xem xét tại chỗ, phí luật sư nếu thuê. Hãy tính toán trước.
Câu hỏi để lại: trong tranh chấp bạn đang nghĩ tới, yêu cầu cụ thể mà bạn sẽ viết vào đơn là gì?
Câu hỏi thường gặp
Có tự viết đơn khởi kiện được không?
Được. Người dân có quyền tự viết và nộp đơn. Nhiều toà có mẫu đơn và bộ phận hướng dẫn. Với vụ phức tạp, nên nhờ luật sư hoặc trợ giúp pháp lý xem lại.
Bị đơn không đến toà thì sao?
Toà sẽ triệu tập hợp lệ theo quy định. Nếu bị đơn đã được triệu tập hợp lệ nhiều lần mà vẫn vắng mặt không lý do chính đáng, toà có thể xét xử vắng mặt họ.
Vụ án dân sự kéo dài bao lâu?
Luật có quy định thời hạn chuẩn bị xét xử cho từng loại vụ án, nhưng thực tế còn phụ thuộc độ phức tạp, việc thu thập chứng cứ, định giá. Vụ đơn giản có thể theo thủ tục rút gọn.
Rút đơn khởi kiện có lấy lại được án phí không?
Tuỳ thời điểm rút đơn, tiền tạm ứng án phí có thể được trả lại toàn bộ hoặc một phần theo quy định. Hãy hỏi toà khi định rút.
Thắng kiện có được đòi lại phí thuê luật sư không?
Về nguyên tắc, phí luật sư không tự động do bên thua chịu, trừ khi có thoả thuận trong hợp đồng hoặc luật có quy định cho loại việc đó. Hãy hỏi luật sư của bạn.
