Thời gian thử việc tối đa tuỳ theo tính chất công việc: dài nhất là một trăm tám mươi ngày với người quản lý doanh nghiệp, sáu mươi ngày với việc cần trình độ cao đẳng trở lên, ba mươi ngày với trình độ trung cấp, và sáu ngày làm việc với các công việc khác. Lương thử việc do hai bên thoả thuận nhưng ít nhất bằng tám mươi lăm phần trăm lương của công việc đó, và trong lúc thử việc, mỗi bên đều được huỷ thoả thuận mà không cần báo trước.
Chào bạn, đây là Nhà Luật Học. Đây là những con số theo bộ luật lao động hiện hành, bạn nên kiểm lại nếu luật có sửa. Tập này dành cho những bạn sắp bước vào công việc mới, và cả những chủ cửa hàng nhỏ lần đầu tuyển người.
Thử việc là gì và được ghi ở đâu?
Thử việc là giai đoạn hai bên làm quen, người lao động xem việc có hợp không, người sử dụng lao động xem người có hợp không. Nó không phải là thời gian làm không công.
Nội dung thử việc có thể ghi ngay trong hợp đồng lao động, hoặc hai bên ký một hợp đồng thử việc riêng. Nên có văn bản, ghi rõ công việc, thời gian, lương thử việc.
Với hợp đồng lao động có thời hạn dưới một tháng thì không áp dụng thử việc. Làm thời vụ vài tuần mà bị gọi là thử việc là không đúng.
Một điều nhiều người không biết: mỗi công việc chỉ được thử việc một lần. Công ty không được hết đợt thử việc này lại bắt thử tiếp đợt khác cho cùng một vị trí.
Những con số cần nhớ về thời gian và lương
Mốc tối đa tính theo tính chất và trình độ công việc chứ không theo bằng cấp bạn đang có. Một người có bằng đại học nhưng ứng tuyển vị trí phụ bếp thì mốc thử việc là theo công việc phụ bếp.
Hai bên có thể thoả thuận ngắn hơn mốc tối đa, không được dài hơn. Một tin tuyển dụng ghi thử việc ba tháng cho nhân viên bán hàng là đáng để hỏi lại.
Lương thử việc ít nhất bằng tám mươi lăm phần trăm lương chính thức của công việc đó. Nếu lương chính thức là mười triệu thì lương thử việc không dưới tám triệu rưỡi.
Thử việc vẫn phải tuân thủ quy định về giờ làm, nghỉ ngơi, an toàn lao động như người lao động chính thức.
Có một kiểu lách hay gặp ở quán ăn và cửa hàng: gọi là học việc, không trả đồng nào, kéo dài vài tuần. Nếu thật sự bạn làm việc tạo ra sản phẩm, phục vụ khách cho chủ, thì đó là lao động, không phải học. Học nghề, tập nghề có quy định riêng, và ngay cả khi tập nghề mà trực tiếp làm ra sản phẩm thì vẫn phải được trả lương theo mức hai bên thoả thuận.
Nghỉ ngang khi đang thử việc có sao không?
Trong thời gian thử việc, mỗi bên đều có quyền huỷ bỏ thoả thuận thử việc mà không cần báo trước và không phải bồi thường. Đây là điểm khác lớn so với hợp đồng chính thức.
Nghĩa là nếu thấy việc không hợp, bạn có thể dừng. Ngược lại, công ty cũng có thể dừng với bạn.
Dù vậy, những ngày đã làm vẫn phải được trả lương theo mức thử việc đã thoả thuận. Công ty không được lấy lý do nghỉ ngang để không trả.
Tử tế hơn, bạn nên báo trước một hai ngày để bàn giao. Không phải luật bắt, mà ngành nghề nào cũng nhỏ, và người quản lý cũ có thể là người được hỏi về bạn sau này.
Kết thúc thử việc thì sao?
Khi hết thời gian thử việc, người sử dụng lao động phải thông báo kết quả cho người lao động.
Nếu đạt, hai bên tiếp tục thực hiện hợp đồng lao động đã giao kết, hoặc ký hợp đồng lao động nếu trước đó chỉ ký hợp đồng thử việc.
Nếu không đạt, hai bên chấm dứt thoả thuận thử việc. Không có quy định bắt buộc công ty phải giải thích dài dòng, nhưng bạn có quyền hỏi lý do để rút kinh nghiệm.
Có chỗ cứ để người lao động làm tiếp sau thử việc mà không ký gì. Khi đó, quan hệ lao động trên thực tế vẫn tồn tại, nhưng bạn nên đề nghị ký hợp đồng để bảo vệ quyền lợi như bảo hiểm xã hội.
Mẹo nhỏ cho người lao động và chủ quán
Với người lao động, hãy giữ lại tin tuyển dụng, thư mời làm việc, tin nhắn trao đổi về lương. Đó là chứng cứ nếu sau này có tranh chấp.
Ghi lại ngày bắt đầu, ngày kết thúc thử việc, giờ làm mỗi ngày. Nếu bị kéo dài thử việc quá mốc, bạn có cơ sở để hỏi.
Với chủ cửa hàng nhỏ, đừng nghĩ thử việc là thời gian dùng người miễn phí. Làm sai có thể bị xử phạt, và quan trọng hơn là mất uy tín với những người đến xin việc sau.
Bài này nói theo luật hiện hành, khi có tranh chấp cụ thể hãy hỏi luật sư hoặc cơ quan quản lý lao động ở địa phương. Lần tới đi phỏng vấn, bạn đã biết hỏi những câu gì về thử việc chưa?
Câu hỏi thường gặp
Thử việc có được đóng bảo hiểm xã hội không?
Nếu hai bên chỉ ký hợp đồng thử việc riêng, thường chưa phát sinh bảo hiểm xã hội bắt buộc. Nếu nội dung thử việc nằm trong hợp đồng lao động thì việc tham gia bảo hiểm theo quy định của hợp đồng đó. Hãy hỏi bộ phận nhân sự cho rõ.
Công ty không trả lương thử việc thì làm gì?
Hãy gửi yêu cầu bằng văn bản kèm chứng cứ ngày làm. Nếu không được giải quyết, có thể nhờ hoà giải viên lao động, phản ánh tới cơ quan quản lý lao động ở địa phương hoặc khởi kiện.
Thử việc có được nghỉ phép không?
Người thử việc vẫn được hưởng chế độ nghỉ ngơi theo quy định như nghỉ hằng tuần, nghỉ lễ. Ngày phép năm thường được tính theo thời gian làm việc, hai bên nên thoả thuận rõ.
Có phải thử việc khi chuyển sang vị trí khác cùng công ty không?
Mỗi công việc chỉ thử một lần. Nếu là công việc khác hẳn, hai bên có thể thoả thuận thử việc cho công việc mới, nhưng phải tuân thủ mốc thời gian và mức lương tối thiểu.
Không đạt thử việc có được trả lương những ngày đã làm không?
Có. Dù không đạt, những ngày đã làm vẫn phải được trả lương theo mức thử việc đã thoả thuận.
